Kader ile cebir aynı değildir
Kader, her durumda insanın kukla olduğu anlamına gelmez; cebir, bunun aşırı ve tek yönlü yorumudur.
Sünnetullah sadece fizik kanunu değildir
Kur’an’da sünnetullah toplumsal ve tarihî sonuçları da kapsayan ilahi düzen fikridir.
İlahi bilgi ile zorlama aynı şey değildir
Allah’ın bilmesi, kulun seçimini anlamsız kılan otomatik bir mecburiyet olarak düşünülmez.
Yaratma ile kesb ayrıdır
Klasik Eş‘arî dilde yaratma Allah’a, yöneliş ve sahiplenme ise kula nispet edilir.
Niyet ile sonuç aynı değildir
Fiilin ahlâkî değeri çoğu zaman niyet, kasıt ve azimle şekillenir.
Zaman dışılık, ilgisizlik değildir
Allah’ın zamandan münezzeh olması, dünyaya uzak ve kayıtsız olduğu anlamına gelmez.
Tillich’in Tanrı dili klasik teizmin aynısı değildir
Tillich, Tanrı’yı var olanlardan biri değil varlığın temeli olarak anlatarak farklı bir ontolojik dil kullanır.
Kur’an’daki kader dili ile halk deyişi aynı değildir
Halk arasında kader bazen teslimiyet sloganına dönüşür; Kur’an’da ise çaba, hesap ve sorumluluk da güçlü biçimde vurgulanır.
Sünnetullah ile determinizm özdeş değildir
İkisi de düzen fikri içerir; ancak sünnetullah ahlâk, hikmet ve ilahi maksat boyutu da taşır.
Bu başlıkta yorum farkı vardır
Eş‘arîlik, Mâtürîdîlik, modern Kur’an yorumları ve Tillich aynı şeyi söylemez; dosya bu farkları görünür kılar.