Genel çerçeve
Bu kronoloji, Rusya tarihini yalnız savaşlar ve hükümdarlar üzerinden değil; din değişimi, merkezileşme, imparatorluk genişlemesi, devrim, sanayileşme, Sovyet deneyimi ve post-Sovyet yeniden yapılanma başlıklarıyla birlikte anlatır. Amaç, çok geniş bir tarihi başlangıç seviyesinde anlaşılır kılarken temel kırılma noktalarını da görünür bırakmaktır.
Doğu Slav topluluklarının örgütlenmesi
Doğu Avrupa orman ve nehir hatlarında yaşayan Slav toplulukları ticaret ve savunma ağları kurdu.
Rurik’in Novgorod’da anılması
Geç kaynaklarda Rurik’in Novgorod çevresinde yönetici olarak anılması Rus devlet geleneğinin başlangıç anlatılarından biri oldu.
Oleg Kiev’i ele geçirdi
Oleg’in Kiev’i alıp kuzey ve güney ticaret hatlarını birleştirdiği kabul edilir.
Bizans üzerine sefer ve ticaret baskısı
Erken Rus-Bizans ilişkileri askeri baskı ve ticaret ayrıcalıkları etrafında şekillendi.
Bizans ile antlaşma
Rus ve Bizans arasında erken ticaret ve hukuk hükümleri içeren bir antlaşma geleneği oluştu.
İgor’un öldürülmesi
Prens İgor vergi toplama sırasında öldürüldü ve yönetim krizi doğdu.
Prenses Olga’nın Hristiyanlıkla teması
Olga’nın Konstantinopolis ziyareti ve vaftizi Rus elitleri içinde dinî yönelim tartışmalarını artırdı.
Svyatoslav’ın bozkır seferleri
Svyatoslav Hazarlar ve Balkanlar yönünde saldırgan bir siyaset izledi.
Vladimir’in Kiev’de iktidarı
Vladimir dönemi Kiev Rus’unun daha birleşik bir çehre kazanmasına katkı verdi.
Vladimir’in vaftizi ve Rus’un Hristiyanlaşması
Kiev Rus’unun Bizans Ortodoks geleneğiyle ilişkili biçimde Hristiyanlığı kabul ettiği tarih olarak öne çıkar.
Yaroslav dönemi başladı
Yaroslav döneminde hukuk, kilise ve şehirleşme alanlarında önemli gelişmeler yaşandı.
Yaroslav’ın ölümü
Yaroslav’ın ölümünden sonra miras paylaşımı ve hanedan rekabeti yeniden sertleşti.
Liubech kurultayı
Prensler arası toplantıda toprakların hanedan kolları arasında daha kalıcı paylaşımı benimsendi.
Vladimir Monomakh Kiev’de
İsyan ortamında Vladimir Monomakh Kiev’de iktidarı devraldı.
Kiev Rus’unun parçalanma süreci
Merkezi otorite zayıfladı ve bölgesel prenslikler daha bağımsız hareket etmeye başladı.
Kiev’in Andrey Bogolyubski tarafından yağmalanması
Vladimir-Suzdal prensi Andrey’in Kiev’i yağmalatması eski merkezin prestijini sarstı.
Kalka Nehri Savaşı
Rus ve müttefik kuvvetler Moğol öncü birliklerine yenildi.
Ryazan’ın düşüşü
Batu Han’ın seferi sırasında Ryazan yıkıcı biçimde ele geçirildi.
Kiev’in Moğollar tarafından alınması
Kiev büyük yıkıma uğradı ve eski siyasal merkez niteliğini kaybetti.
Alexander Nevsky ve Buz Savaşı
Novgorod prensi Alexander Nevsky Cermen şövalyelerine karşı zafer kazandı.
Altın Orda üstünlüğünün yerleşmesi
Rus prenslikleri han onayıyla yönetilen vergiye bağlı yapılar haline geldi.
Metropolitlik merkezinin Moskova’ya kayması
Rus Ortodoks metropolitliğinin ağırlığı Moskova’ya yöneldi.
Tver ayaklanması ve Moskova’nın kazancı
Tver’deki isyanın bastırılmasında Moskova öne çıktı.
Kulikovo Savaşı
Dmitri Donskoy komutasındaki kuvvetler Mamay’a karşı önemli bir zafer elde etti.
Toktamış Moskova’yı yağmaladı
Kulikovo zaferine rağmen Moskova yeniden Altın Orda baskısıyla yüzleşti.
Şelon Muharebesi
Moskova, Novgorod Cumhuriyeti’ni zayıflatan önemli bir askeri başarı kazandı.
Novgorod’un ilhakı
İvan III Novgorod’u doğrudan Moskova egemenliğine kattı.
Ugra Nehri’nde Büyük Durma
Moskova ile Altın Orda arasında sonuçsuz kalan karşılaşma fiilen Tatar üstünlüğünün sonu sayılır.
Sudebnik yayımlandı
İvan III döneminde merkezi hukuk derlemesi oluşturuldu.
İvan IV ilk çar olarak taç giydi
İvan IV kendisini tüm Rusların çarı olarak taçlandırdı.
Kazan Hanlığı’nın fethi
Kazan’ın alınması Volga hattında büyük genişlemeyi başlattı.
Astrahan Hanlığı’nın alınması
Volga’nın aşağı kesimi Muskovit denetimine geçti.
Opriçnina dönemi
İvan IV muhalif boyarlara karşı sert ve parçalı bir yönetim sistemi kurdu.
Yermak’ın Sibirya seferi
Kazak lider Yermak’ın seferi Sibirya yönünde Rus ilerlemesinin simgesi haline geldi.
İvan IV öldü
Korkunç İvan’ın ölümünden sonra hanedan ve yönetim dengesi sarsıldı.
Boris Godunov çar oldu
Rurik hanedanı sonrasında Boris Godunov iktidara geçti.
Sahte Dmitri’nin yükselişi
Hanedan iddiasıyla ortaya çıkan figür Moskova’da kısa süre iktidar kurdu.
Moskova’nın kurtarılması
Minin ve Pojarski önderliğindeki güçler Polonya etkisini kırdı.
Mihail Romanov’un seçilmesi
Zemski Sobor Mihail Romanov’u çar seçti.
Sobornoe Ulozhenie
Kapsamlı hukuk kodu kabul edildi ve toplumsal denetim güçlendirildi.
Pereyaslav süreci
Zaporojya Kazakları Moskova ile bağlılık ilişkisine girdi.
Kilise bölünmesi derinleşti
Patrik Nikon reformları sonrası Eski İnananlar ayrışması kalıcı hale geldi.
I. Petro ortak çar oldu
Genç Petro iktidar sahnesine çıktı.
Büyük Elçilik
Petro Avrupa’ya giderek donanma, teknik ve idari yenilikleri inceledi.
Büyük Kuzey Savaşı başladı
Rusya İsveç’e karşı uzun sürecek mücadeleye girdi.
St. Petersburg kuruldu
Petro Baltık kıyısında yeni başkentini kurdu.
Poltava zaferi
Rusya İsveç Kralı XII. Karl’a karşı büyük zafer kazandı.
Rus İmparatorluğu ilan edildi
Senato Petro’ya imparator unvanı verdi.
Petro öldü
Büyük Petro’nun ardından saray entrikaları ve halef mücadeleleri arttı.
II. Katerina tahta çıktı
Saray darbesiyle Katerina iktidarı ele geçirdi.
Pugaçev İsyanı
Büyük köylü ve Kazak ayaklanması imparatorluğu sarstı.
Kırım’ın ilhakı
Rusya Kırım Hanlığı’nı ilhak etti.
Lehistan paylaşımlarının tamamlanması
Polonya-Litvanya devleti haritadan silinirken Rusya büyük topraklar kazandı.
Napolyon’un Rusya seferi
Fransız ordusu Rusya’ya girdi ancak geri çekilirken büyük kayıp verdi.
Dekabrist Ayaklanması
Subay kökenli reformcular anayasal düzen talebiyle ayaklandı.
Kırım Savaşı
Rusya Osmanlı, Britanya ve Fransa karşısında ağır bir savaş yaşadı.
Serflerin özgürleştirilmesi
II. Aleksandr köylü serfliğini kaldırdı.
Yerel yönetim ve yargı reformları
Zemstvo sistemi ve yeni mahkeme düzeni kuruldu.
Osmanlı-Rus Savaşı
Rusya Balkanlar ve Kafkasya’da büyük askeri başarılar elde etti.
II. Aleksandr suikastla öldürüldü
Reformcu çar devrimci bir saldırıda hayatını kaybetti.
Trans-Sibirya Demiryolu başlatıldı
Avrupa Rusyası ile Pasifik arasında dev ulaşım projesi başladı.
II. Nikolay dönemi
Son Romanov çarı II. Nikolay tahta çıktı.
Rus-Japon Savaşı
Rusya Uzak Doğu’da Japonya karşısında ağır yenilgi aldı.
Kanlı Pazar ve 1905 Devrimi
Barışçıl yürüyüşe ateş açılması ülke çapında isyanlara yol açtı.
Duma ve Temel Yasalar
Parlamento açıldı ama çarlık otoritesi geniş yetkilerini korudu.
Rusya I. Dünya Savaşı’na girdi
İmparatorluk genel savaşın ana aktörlerinden biri oldu.
Şubat Devrimi
Petrograd’daki ayaklanma çarlığın çökmesine yol açtı.
Bolşevikler iktidarı aldı
Lenin önderliğindeki Bolşevikler Geçici Hükümeti devirdi.
Brest-Litovsk Antlaşması
Bolşevikler Almanya ile ağır şartlarda barış yaptı.
Romanov ailesinin infazı
Eski çar ve ailesi öldürüldü.
İç Savaş
Kızıllar, Beyazlar ve çeşitli ulusal-bölgesel güçler arasında yıkıcı savaş yaşandı.
NEP ve Kronstadt kırılması
Kronstadt isyanı bastırıldı, ardından Yeni Ekonomi Politikası ilan edildi.
SSCB kuruldu
Rusya, Ukrayna, Belarus ve Transkafkasya cumhuriyetleriyle Sovyetler Birliği kuruldu.
Lenin öldü
Lenin’in ölümü sonrası iktidar mücadelesi keskinleşti.
Birinci Beş Yıllık Plan
Zorunlu sanayileşme ve kolektivizasyon dönemi başladı.
Kıtlık ve kolektivizasyon krizi
Tarım politikaları ve zorla tahıl toplama büyük insani felaketlere yol açtı.
Büyük Tasfiye
Stalin dönemi gösteri davaları, infazlar ve kitlesel tutuklamalarla damgalandı.
Nazi-Sovyet Paktı
Almanya ile saldırmazlık anlaşması imzalandı.
Almanya’nın Sovyetler Birliği’ni işgali
Operasyon Barbarossa ile savaş Sovyet topraklarına taşındı.
Stalingrad Muharebesi
Kızıl Ordu Alman ilerleyişini durdurup geri çevirdi.
Sovyet zaferi ve süper güç statüsü
Berlin’in düşüşü ve Nazi Almanyası’nın yenilgisiyle Sovyetler zafer kazandı.
Sovyet atom bombası
SSCB ilk nükleer denemesini yaptı.
Stalin öldü
Stalin’in ölümü iktidar mücadelesi ve kısmi çözülme süreci başlattı.
Kruşçev’in gizli konuşması
Stalin kültünü eleştiren konuşma parti içinde şok yarattı.
Sputnik’in fırlatılması
Dünyanın ilk yapay uydusu Sovyetler tarafından uzaya gönderildi.
Yuri Gagarin uzaya çıktı
İlk insanlı uzay uçuşu Sovyet başarı hikâyesine dönüştü.
Küba Füze Krizi
SSCB ile ABD nükleer çatışmanın eşiğine geldi.
Brejnev dönemi başladı
Kruşçev görevden alındı ve Brejnev liderliğe geçti.
Prag Baharı’nın bastırılması
Sovyetler Çekoslovakya’daki reform hareketini güç kullanarak bastırdı.
Helsinki Nihai Senedi
SSCB Avrupa güvenliği ve sınırlar konusunda çok taraflı sürece katıldı.
Afganistan’ın işgali
Sovyet ordusu Afganistan’a girdi.
Gorbaçov iktidara geldi
Yeni lider reform ve açıklık vaat etti.
Çernobil felaketi
Nükleer santral kazası Sovyet sisteminin krizini görünür kıldı.
Doğu Avrupa çözülüyor
Sovyet bloğu ülkelerinde komünist rejimler hızla sarsıldı.
Darbe girişimi başarısız oldu
Muhafazakârların Gorbaçov’a karşı giriştiği darbe çöktü.
Sovyetler Birliği dağıldı
SSCB resmen sona erdi ve Rusya Federasyonu bağımsız devlet olarak ortaya çıktı.
Anayasal kriz ve yeni anayasa
Yeltsin ile parlamento arasındaki çatışma silahlı krize dönüştü; ardından yeni anayasa kabul edildi.
Birinci Çeçen Savaşı
Rusya Çeçen ayrılıkçılığına karşı ağır bir savaş yürüttü.
Finansal kriz ve temerrüt
Ruble krizi ve borç temerrüdü ülkeyi sarstı.
Yeltsin istifa etti, Putin öne çıktı
Yeltsin görevini bıraktı; Putin vekâleten devlet başkanı oldu.
Putin’in ilk başkanlık dönemi
Putin seçimle devlet başkanı oldu.
Beslan saldırısı
Okul baskını ve rehine krizi yüzlerce kişinin ölümüyle sonuçlandı.
Gürcistan savaşı
Rusya Gürcistan ile kısa ama etkili bir savaş yürüttü.
Putin Kremlin’e döndü
Medvedev döneminden sonra Putin yeniden devlet başkanı oldu.
Kırım’ın ilhakı
Rusya Kırım’ı ilhak etti ve Donbas savaşı büyüdü.
Suriye’ye askeri müdahale
Rusya Suriye iç savaşına doğrudan askeri olarak dahil oldu.
Anayasa değişiklikleri
Halk oylamasıyla kabul edilen değişiklikler başkanlık süreleri hesabını sıfırladı.
Ukrayna’ya geniş çaplı saldırı
Rusya Ukrayna’ya karşı tam ölçekli savaş başlattı.
Seferberlik ve ilhak ilanları
Kısmi seferberlik duyuruldu; işgal edilen bazı Ukrayna bölgeleri ilhak edildiği ilan edildi.
Wagner isyanı
Yevgeni Prigojin’in paralı asker gücü kısa süreli ayaklanma girişiminde bulundu.
Putin yeniden seçildi
Kremlin kontrollü koşullarda yapılan seçimle Putin yeni döneme girdi.
Putin beşinci kez yemin etti
Putin yeni altı yıllık dönem için görevine başladı.