Genel çerçeve
Bu kronoloji, Roma’nın yükselişini yalnız zaferler dizisi olarak değil; ittifak sistemi, lejyon, eyalet yönetimi, iç sosyal krizler, kişisel ordular, Augustus düzeni ve Pax Romana üzerinden açıklar. Amaç, Roma’nın nasıl büyüdüğünü ve büyümenin hangi bedelleri doğurduğunu somut örneklerle göstermektir.
Birinci Pön Savaşı başlar
Roma, Sicilya’daki Messana krizi nedeniyle Kartaca ile savaşa girdi.
Mylae Deniz Zaferi
Roma donanması corvus adlı köprü düzeniyle Kartaca gemilerine çıktı.
Birinci Pön Savaşı biter
Kartaca Sicilya’dan çekildi ve Roma ilk eyaletini kurdu.
Sardinya ve Korsika’nın alınması
Roma Kartaca’nın zayıflığından yararlanarak adaları kontrolüne aldı.
İlirya seferleri
Roma Adriyatik korsanlığı ve ticaret güvenliği için Balkan kıyılarına müdahale etti.
İkinci Pön Savaşı başlar
Hannibal, İspanya’dan Alpler üzerinden İtalya’ya yürüdü.
Trebia yenilgisi
Hannibal, Roma ordusunu kış şartlarında pusu ve manevrayla yendi.
Trasimenus Gölü pusu savaşı
Hannibal, Roma ordusunu göl kıyısında yok etti.
Cannae Felaketi
Hannibal çift kuşatma taktiğiyle Roma tarihinin en ağır yenilgilerinden birini yaşattı.
Roma’nın müttefiklerini tutma çabası
Roma, İtalya’daki bağlı kentlerin kopmasını önlemek için siyasi ve askeri baskı kurdu.
Syracuse’un düşüşü
Roma Sicilya’daki önemli Yunan kentini aldı; Arşimet bu kuşatma sırasında öldü.
Hannibal Roma kapılarında
Hannibal, psikolojik baskı için Roma’ya yaklaştı ama şehri alamadı.
Scipio’nun İspanya görevi
Genç Scipio, Kartaca’nın İspanya’daki kaynaklarını hedef aldı.
Carthago Nova’nın alınması
Scipio, Kartaca’nın İspanya’daki ana üssünü ele geçirdi.
Metaurus Savaşı
Hasdrubal’ın Hannibal’e yardım getirme girişimi durduruldu.
Zama Savaşı
Scipio Africanus, Hannibal’i Kuzey Afrika’da yendi.
Kartaca’nın sınırlanması
Kartaca donanma, tazminat ve dış politika bakımından Roma’ya bağımlı hale geldi.
Makedonya savaşları
Roma, Yunan dünyasındaki Makedon krallığına karşı müdahaleye başladı.
Cynoscephalae Savaşı
Roma lejyonları Makedon falanksına üstün geldi.
Yunanların özgürlüğü ilanı
Roma, Korinth oyunlarında Yunan şehirlerinin özgürlüğünü ilan etti.
Antiokhos III ile savaş
Seleukos kralı Roma’nın doğu siyasetiyle çatıştı.
Magnesia Savaşı
Roma ve müttefikleri Seleukos ordusunu yendi.
Apameia Antlaşması
Seleukoslar Anadolu’nun büyük kısmından çekildi.
Üçüncü Makedonya Savaşı
Roma, Perseus yönetimindeki Makedonya’ya karşı yeniden savaşa girdi.
Pydna Savaşı
Roma Makedonya’yı kesin biçimde yendi.
Üçüncü Pön Savaşı
Roma, Kartaca’nın yeniden güçlenebileceği korkusuyla son savaşa girişti.
Kartaca’nın yıkılışı
Kartaca ele geçirildi, yıkıldı ve Afrika eyaleti kuruldu.
Korinth’in yıkılışı
Aynı yıl Korinth de yıkıldı ve Yunanistan Roma denetimine girdi.
Pergamon mirası
Bergama kralı III. Attalos krallığını Roma’ya bıraktı.
Tiberius Gracchus reformları
Toprak sorununu çözmek isteyen Gracchus aristokrasiyle çatıştı.
Gaius Gracchus reformları
Tahıl yardımı, vatandaşlık ve yargı düzeni gibi reformlar gündeme geldi.
Marius’un askeri reformları
Marius, mal varlığı az olan yurttaşları da orduya almaya yöneldi.
Kimbr ve Töton tehlikesi
Marius kuzeyden gelen Germen topluluklarını yendi.
Sosyal Savaş
Roma’nın İtalik müttefikleri vatandaşlık için ayaklandı.
İtaliklere vatandaşlık
Savaş sonunda birçok İtalik topluluğa Roma vatandaşlığı verildi.
Sulla’nın Roma’ya yürümesi
Sulla ordusuyla şehre girerek cumhuriyet teamüllerini kırdı.
Sulla diktatörlüğü
Sulla senato yanlısı düzen kurdu ve proskripsiyonlarla rakiplerini tasfiye etti.
Spartacus isyanı
Gladyatör Spartacus köle ordusuyla Roma’yı sarstı.
Pompeius korsanlara karşı
Pompeius Akdeniz korsanlığını hızla bastırdı.
Pompeius’un doğu düzeni
Pompeius, Pontus ve Suriye hattında Roma nüfuzunu genişletti.
Cicero ve Catilina krizi
Catilina komplosu cumhuriyet düzenine tehdit olarak bastırıldı.
Birinci Triumvirlik
Caesar, Pompeius ve Crassus çıkar birliği kurdu.
Caesar’ın Galya seferleri başlar
Caesar Galya’da uzun süreli fetihlere girişti.
Alesia Kuşatması
Caesar, Vercingetorix önderliğindeki Galya direnişini yendi.
Rubicon’un geçilmesi
Caesar ordusuyla İtalya’ya girerek iç savaşı başlattı.
Pharsalos Savaşı
Caesar Pompeius’u kesin biçimde yendi.
Caesar’ın öldürülmesi
Caesar, krallık korkusu taşıyan senatörlerce öldürüldü.
İkinci Triumvirlik
Octavianus, Antonius ve Lepidus yasal olağanüstü güç aldı.
Philippi Savaşı
Caesar katilleri Brutus ve Cassius yenildi.
Actium Savaşı
Octavianus, Antonius ve Kleopatra’yı denizde yendi.
Mısır’ın alınması
Kleopatra’nın ölümüyle Mısır Roma kontrolüne geçti.
Augustus unvanı
Octavianus Augustus adını aldı ve principatus düzenini kurdu.
Pax Romana’nın başlangıcı
Augustus dönemi uzun iç savaşlardan sonra düzen ve istikrar getirdi.
Parth sancaklarının geri alınması
Augustus diplomasiyle Carrhae’de kaybedilen sancakları geri aldı.
Ara Pacis
Augustus barışını simgeleyen anıt inşa edildi.
Teutoburg Ormanı felaketi
Varus’un lejyonları Germenlerce yok edildi.
Augustus’un ölümü
Augustus ölünce Tiberius imparator oldu.
Britannia’nın işgali
Claudius döneminde Roma Britanya’ya sefer düzenledi.
Roma yangını
Nero dönemindeki büyük yangın kenti ve siyaseti sarstı.
Dört İmparator Yılı
Nero sonrası Galba, Otho, Vitellius ve Vespasianus iktidar için yarıştı.
Kudüs’ün alınması
Titus, Yahudi isyanını bastırarak Tapınağı yıktı.
Colosseum’un inşası
Flaviuslar büyük amfitiyatroyu halk eğlencesi ve iktidar göstergesi olarak başlattı.
Vezüv patlaması
Pompeii ve Herculaneum küller altında kaldı.
Nerva dönemi
Nerva ile evlat edinme yoluyla iktidar aktarımı başladı.
Trajan’ın tahta çıkışı
Trajan, askerî başarı ve yönetim dengesiyle öne çıktı.
Dakya savaşları
Trajan, Tuna ötesindeki Dakya’ya sefer düzenledi.
Dakya eyaleti
Dakya Roma eyaletine dönüştü.
Arabia Petraea eyaleti
Nabatî Krallığı Roma sistemine katıldı.
Trajan Sütunu
Dakya zaferlerini anlatan kabartmalı anıt dikildi.
Parth seferi
Trajan doğuda Ermenistan ve Mezopotamya’ya yöneldi.
Roma’nın en geniş sınırları
Trajan ölürken Roma Akdeniz’i çevreleyen dev bir imparatorluktu.
Roma donanma öğrenir
Birinci Pön Savaşı sırasında Roma karadan denize geçmeyi öğrendi.
İtalya ittifak ağı test edilir
Hannibal yıllarca İtalya’da kalsa da birçok müttefik Roma’dan kopmadı.
Eyalet valileri zenginleşir
Uzak eyaletleri yöneten magistralar vergi ve savaş ganimetiyle güç kazandı.
Latifundia büyür
Büyük toprak sahipleri köle emeğine dayalı çiftlikleri genişletti.
Köle emeği yaygınlaşır
Fetihlerden gelen çok sayıda esir tarım, maden ve ev işlerinde kullanıldı.
Yunan kültürü Roma’ya akar
Fetihlerle heykel, felsefe, edebiyat ve öğretmenler Roma’ya geldi.
Gracchus hareketinin bastırılması
Gaius Gracchus’un ölümü politik şiddeti sıradanlaştırdı.
Jugurtha Savaşı
Numidya kralı Jugurtha’ya karşı savaş Roma’daki yolsuzluk tartışmalarını büyüttü.
Marius’un tekrar konsüllüğü
Marius art arda konsüllüklerle geleneksel sınırları zorladı.
Vatandaşlık vaadi
Sosyal Savaş sırasında Roma müttefiklere vatandaşlık kapısı açtı.
Sulla sonrası cumhuriyet
Sulla kurumları güçlendirmeye çalışsa da kişisel orduların yolunu açmıştı.
Pompeius ve Crassus konsüllüğü
Sulla düzeninin bazı sınırlamaları geri alındı.
Mithridates’e karşı Pompeius
Pompeius Karadeniz ve Anadolu hattında Roma gücünü pekiştirdi.
Caesar’ın konsüllüğü
Caesar yasaları geçirmek için halk desteği ve triumvirlik gücünü kullandı.
Caesar Britanya’ya geçer
Caesar Galya seferleri sırasında Britanya’ya keşif amaçlı sefer yaptı.
Carrhae Felaketi
Crassus Parthlara yenildi ve öldü.
Senato-Caesar gerilimi
Caesar’ın ordusunu bırakması ve yargılanması tartışması iç savaşı yaklaştırdı.
Caesar’ın zaferleri
Caesar iç savaş zaferlerini Roma’da törenlerle kutladı.
Jülyen takvimi
Caesar takvim reformuyla yıl düzenini değiştirdi.
Ömür boyu diktatörlük
Caesar’ın olağanüstü yetkileri krallık korkusunu artırdı.
Lepidus’un tasfiyesi
Octavianus triumvirlikte Lepidus’u devre dışı bıraktı.
Antonius-Kleopatra propagandası
Octavianus rakibini doğulu kraliçenin etkisinde göstermek için propaganda yürüttü.
Senato temizliği
Augustus senatoyu düzenleyerek seçkinleri yeni rejime bağladı.
Augustus’un yetki düzenlemesi
Augustus tribunluk ve prokonsüllük yetkileriyle sistemi kalıcılaştırdı.
Pater Patriae unvanı
Augustus vatanın babası unvanını aldı.
Yahudiye eyaleti
Yahudiye doğrudan Roma yönetimine bağlandı.
Tiberius yönetimi
Tiberius imparatorluğun Augustus sonrası sürdürülebilirliğini sağladı.
Caligula dönemi
Caligula’nın yönetimi imparatorluk yetkisinin keyfîleşme riskini gösterdi.
Nero’nun tahta çıkışı
Nero genç yaşta imparator oldu ve saray klikleri güç kazandı.