Genel çerçeve
Bu kronoloji, Roma’nın tek bir günde kurulmuş basit bir şehir olmadığını; Latin köyleri, Tiber ticareti, Etrüsk etkisi, krallık anlatıları, cumhuriyetin doğuşu ve İtalya’daki ilk genişleme süreciyle oluştuğunu gösterir. Efsane ile tarihsel veri özellikle ayrılmıştır.
İtalya’da Tunç Çağı toplulukları
İtalya yarımadasında küçük köyler, tarım ve yerel şeflik düzenleri gelişti.
Geç Tunç Çağı sarsıntısı
Doğu Akdeniz’deki büyük krizler ticaret yollarını ve göç hareketlerini etkiledi.
Latin topluluklarının Latium’a yerleşimi
Tiber çevresindeki Latium bölgesinde Latin dili konuşan köyler belirginleşti.
Palatin Tepesi’nde erken izler
Arkeolojik bulgular, Palatin çevresinde küçük kulübeler ve yerleşim izleri olduğunu gösterir.
Tiber’in geçit noktası önem kazanır
Tiber Nehri’nin geçilebilir kesimi ticaret, tuz yolu ve hayvan hareketleri için elverişliydi.
Alba Longa anlatısı
Roma efsaneleri, Latin krallık merkezi Alba Longa’yı Romulus soyunun geçmişiyle ilişkilendirir.
Tuz yolu ve pazar ilişkileri
Sahilden iç bölgelere tuz taşınması Tiber hattını değerli hale getirdi.
Yedi tepenin köyleri
Palatin, Aventin, Kapitol ve çevresindeki tepelerde ayrı yerleşim kümeleri vardı.
Etrüsklerin yükselişi
Kuzeyde Etrüsk şehirleri zengin maden, ticaret ve şehircilik kültürüyle güçlendi.
Yunan kolonileriyle temas
Güney İtalya’daki Yunan kolonileri yazı, sanat ve ticaret kültürünü yaydı.
Geleneksel kuruluş tarihi
Roma geleneği şehrin Romulus tarafından MÖ 753’te kurulduğunu kabul eder.
Romulus ve Remus efsanesi
Dişi kurt tarafından emzirilen ikizler anlatısı Roma’nın zorlu doğuşunu simgeler.
Kardeş kavgası motifi
Romulus’un Remus’u öldürdüğü anlatısı, şehir sınırının kutsallığıyla ilişkilendirildi.
Roma adı ve Romulus
Romulus adı, şehir adının kişileştirilmiş kurucu figürü gibi işlendi.
Pomerium sınırı
Roma geleneğinde kutsal şehir sınırı olan pomerium fikri gelişti.
Palatin merkezli ilk yerleşim
Kuruluş anlatısı Palatin Tepesi’ni Roma’nın kalbi olarak öne çıkarır.
Sabin kadınları anlatısı
Roma efsanesinde Romalı erkeklerin Sabin kadınlarını kaçırması, komşu topluluklarla birleşmeyle sonuçlanır.
Sabin-Roma ortaklığı
Sabinlerle çatışmanın ardından ortak yönetim kurulduğu anlatılır.
İlk senato fikri
Romulus’un ileri gelen ailelerden oluşan bir danışma kurulu kurduğu anlatılır.
Patres ve soylu aileler
Roma’nın erken seçkin aileleri patres yani babalar olarak anıldı.
Curiate düzeni
Erken Roma halkının curia denilen gruplara ayrıldığı kabul edilir.
Müşteri-patron ilişkisi
Güçlü ailelerin himayesinde yaşayan daha zayıf kişiler patronaj ağına bağlandı.
Forum vadisinin bataklık oluşu
Tepeler arasındaki alçak alan başlangıçta bataklık ve geçiş bölgesiydi.
Numa Pompilius anlatısı
İkinci kral Numa, barış, dinî takvim ve rahiplik düzeniyle ilişkilendirilir.
Vesta kültü
Kutsal ateşi koruyan Vestal bakireleri Roma’nın sürekliliğini simgeledi.
Pontifex ve rahiplik
Rahiplik kurumları takvim, tören ve hukukla bağlantılı hale geldi.
Tullus Hostilius anlatısı
Üçüncü kral savaşçı karakteriyle ve Alba Longa’nın yıkımıyla anılır.
Horatiuslar ve Curiatiuslar
Roma-Alba mücadelesi üç savaşçı kardeşin düellosu anlatısıyla sembolleşti.
Alba Longa’nın Roma’ya katılması
Efsaneye göre Alba Longa halkı Roma’ya taşındı.
Capitolium’un kutsal tepe olması
Kapitol Tepesi erken dönemden itibaren kutsal ve savunmalı bir merkezdi.
Ancus Marcius anlatısı
Dördüncü kral, köprüler, liman bağlantısı ve Ostia ile ilişkilendirilir.
Tiber üzerindeki ahşap köprü
Pons Sublicius adıyla anılan erken köprü Roma’nın iki yakasını bağladı.
Ostia anlatısı
Roma geleneği Ostia limanının erken krallık döneminde kurulduğunu anlatır.
Latin ve Sabin unsurların karışması
Roma nüfusu çevre halklarla evlilik, savaş ve göç yoluyla çeşitlendi.
Etrüsk etkisinin artması
Etrüsk seçkinleri Roma saray kültürü ve törensel sembollerinde görünür oldu.
Tarquinius Priscus dönemi
Etrüsk kökenli kabul edilen Tarquinius Priscus krallığa yükseldi.
Cloaca Maxima’nın başlangıcı
Forum vadisini kurutmak için büyük kanalizasyon sistemi geliştirildi.
Forum’un kamusal alan oluşu
Kurutulan vadi pazar, toplantı ve yargı alanına dönüştü.
Circus Maximus’un gelişimi
At arabası yarışları için büyük bir seyir alanı şekillendi.
Etrüsk tören sembolleri
Fasces, mor giysi, taht ve zafer alayı gibi semboller Etrüsk etkisiyle ilişkilendirilir.
Servius Tullius anlatısı
Altıncı kral Servius Tullius sosyal sınıflandırma ve surlarla anılır.
Servius surları geleneği
Roma’nın etrafında savunma hattı kurulduğu anlatılır.
Centuria düzeni
Halkın servete göre askeri ve siyasi birimlere ayrıldığı kabul edilir.
Plebs kavramının belirginleşmesi
Soylu olmayan geniş halk kesimi plebs olarak siyasal alanda görünür oldu.
Ticaret ve zanaat çeşitlenmesi
Metal işçiliği, seramik, hayvancılık ve pazar ilişkileri gelişti.
Latince yazının kullanımı
Yunan-Etrüsk aracılığıyla Latin alfabesinin erken biçimleri gelişti.
Tapınak inşaatlarının artması
Roma’da Jüpiter, Juno, Minerva gibi tanrılara adanan kutsal alanlar güçlendi.
Tarquinius Superbus anlatısı
Son kral Zalim Tarquinius olarak anıldı ve baskıcı iktidarın sembolüne dönüştü.
Lucretia olayı
Lucretia’ya yönelik saldırı anlatısı krallığın devrilmesini tetikleyen ahlaki kriz olarak sunulur.
Krallığın sona ermesi
Roma geleneğine göre Tarquinius ailesi kovuldu ve krallık kaldırıldı.
Cumhuriyetin başlangıcı
İki konsüllü yönetim modeli krallığın yerine geçirildi.
Lucius Junius Brutus
Brutus, kral karşıtı devrimin sembol kişisi olarak öne çıktı.
Konsüllük makamı
Bir yıllık iki konsül, kralın askerî ve idari yetkilerini paylaştı.
Senatonun güçlenmesi
Soylu ailelerin meclisi cumhuriyet yönetiminde daha merkezi hale geldi.
Krallık nefretinin kurumsallaşması
Rex yani kral unvanı Roma siyasetinde olumsuz çağrışım kazandı.
Porsenna tehdidi
Etrüsk kralı Lars Porsenna’nın Roma’yı zorladığı anlatılır.
Horatius Cocles anlatısı
Horatius’un köprüyü savunması cumhuriyet kahramanlığı olarak aktarıldı.
Mucius Scaevola anlatısı
Mucius’un düşman karşısında elini yakması kararlılık hikâyesi oldu.
Cloelia anlatısı
Cloelia’nın esaretten kaçışı kadın cesaretinin erken Roma örneği sayıldı.
Latin Birliği ilişkileri
Roma, çevresindeki Latin topluluklarla rekabet ve ittifak içinde yaşadı.
Regillus Gölü Savaşı
Roma geleneğinde Tarquinius yanlıları ve Latinlerle yapılan büyük savaş olarak anlatılır.
Foedus Cassianum
Roma ile Latinler arasında ittifak kurulduğu kabul edilir.
Plebs’in ilk çekilmesi
Borç ve siyasal hak sorunları yüzünden plebler Aventin’e çekildi.
Halk tribunluğu
Plebleri koruyan tribun makamı ortaya çıktı.
Borç köleliği sorunu
Küçük çiftçiler savaş, borç ve tefeci baskısı altında ezildi.
Comitia toplantıları
Halk meclisleri oy, yasa ve seçim süreçlerinde rol almaya başladı.
On İki Levha hazırlığı
Yazılı hukuk ihtiyacı pleblerin baskısıyla gündeme geldi.
On İki Levha Kanunları
Roma’nın erken yazılı hukuk düzeni halka açık levhalara işlendi.
Decemvirlerin düşüşü
Kanunları hazırlayan on kişilik kurulun baskıcı davranışı tepki doğurdu.
Pleb-patrici evliliği yasağının kalkması
Lex Canuleia ile sınıflar arası evliliğe izin verildiği kabul edilir.
Censor makamı
Nüfus, servet ve ahlak denetimiyle ilgilenen censorluk gelişti.
Vatandaş-asker modeli
Roma ordusunun belkemiğini kendi toprağını savunan yurttaşlar oluşturdu.
Küçük çiftçi ideali
Erken Roma ahlakında sade yaşayan çiftçi-yurttaş modeli yüceltildi.
Veii kuşatmasının başlaması
Roma, güçlü Etrüsk kenti Veii’ye karşı uzun süreli kuşatma yürüttü.
Veii’nin alınması
Camillus adıyla ilişkilendirilen zafer, Roma’ya büyük toprak kazandırdı.
Galyalıların Roma’yı yağmalaması
Brennus önderliğindeki Galyalılar Roma’yı ele geçirdi ya da ağır biçimde yağmaladı.
Roma’nın yeniden inşası
Galyalı baskınından sonra surlar, ordu ve savunma düzeni güçlendirildi.
Licinius-Sextius yasaları
Pleblerin konsüllüğe erişimini açan düzenlemeler yapıldı.
Samnit savaşlarının başlangıcı
Roma, Orta İtalya’nın dağlık savaşçı halklarıyla mücadeleye girdi.
Latin Savaşı
Roma ile Latin müttefikleri arasında üstünlük mücadelesi yaşandı.
Latin Birliği’nin dağıtılması
Roma Latin kentlerini farklı hak ve yükümlülüklerle sisteme bağladı.
İkinci Samnit Savaşı
Roma dağlık arazide savaşmayı ve uzun cephe yönetimini öğrendi.
Caudine Forks aşağılanması
Roma ordusu Samnitler karşısında teslim olup aşağılayıcı bir geçişe zorlandı.
Appia Yolu’nun yapımı
Via Appia Roma’yı güney İtalya’ya bağlayan büyük askeri yol oldu.
Aqua Appia su kemeri
Roma’nın ilk büyük su kemerlerinden biri şehir su sistemini güçlendirdi.
Rahipliklere pleb erişimi
Lex Ogulnia ile bazı rahipliklerin pleblere açıldığı kabul edilir.
Üçüncü Samnit Savaşı
Roma, Samnitler ve müttefiklerine karşı İtalya liderliği için savaştı.
Sentinum Savaşı
Roma, Samnit-Galya-Etrüsk koalisyonuna karşı kritik zafer kazandı.
Hortensius Yasası
Pleb meclisi kararlarının tüm vatandaşları bağlayacağı kabul edildi.
Tarentum gerilimi
Güney İtalya’daki Yunan kenti Tarentum Roma’yla çatışmaya girdi.
Pyrrhos’un İtalya’ya gelişi
Epir kralı Pyrrhos filli ordusuyla Roma’ya karşı savaştı.
Pirus zaferi kavramı
Pyrrhos kazansa da ağır kayıplar verdi; bu yüzden zafer pahalı hale geldi.
Beneventum Savaşı
Roma Pyrrhos’u geri çekilmeye zorladı.
Tarentum’un alınması
Roma Güney İtalya’daki önemli Yunan kentini kontrolüne aldı.
İtalya’dan Akdeniz’e geçiş
Messana krizi Roma’yı Sicilya ve Kartaca ile karşı karşıya getirdi.
Kuruluşun efsane ve arkeoloji ayrımı
Romulus gibi anlatılar tarihî belge değil, Roma’nın kendini anlatma biçimidir.
Roma’nın kuruluşunda coğrafya faktörü
Tiber geçidi, tepeler ve bataklık vadi Roma’nın hem savunmasını hem ticaretini etkiledi.
Roma’nın karma kimliği
Latin, Sabin, Etrüsk ve Yunan etkileri erken Roma kültüründe iç içe geçti.
Krallıktan cumhuriyete hafıza
Roma, krallar dönemini hem başlangıç hem de kaçınılması gereken tiranlık örneği olarak hatırladı.
Kuruluşun uzun süreç olması
Roma bir anda kurulmuş tek bir şehir değil, köylerin, ittifakların ve kurumların yüzyıllık birleşimidir.