Reformun 200 Kırılma Noktası

1300Orta çağ

Geç Orta Çağ Kilise Eleştirileri

Kilise içindeki zenginlik, yolsuzluk ve makam ticareti eleştirileri güçlenmeye başladı.

Reformun çok daha eski bir huzursuzluk zemini olduğu görüldü.

1302Orta çağ

Unam Sanctam ve Papalık İddiası

Papalık, dünyevi iktidarlar üzerindeki üstünlüğünü güçlü biçimde savundu.

Bu tür iddialar sonraki yüzyıllarda büyük tepki biriktirdi.

1309Orta çağ

Avignon Papalığı'nın Başlaması

Papaların Roma yerine Avignon'da bulunması otorite krizini derinleştirdi.

Kilise evrenselliği tartışmalı hale geldi.

1311Orta çağ

Vienne Konsili

Kilise reformu, tarikatlar ve otorite sorunları tartışıldı.

Kurumsal yenilenme ihtiyacının erken fark edildiği görüldü.

1320'lerOrta çağ

Papalık Vergileri Tepkisi

Avrupa'nın farklı bölgelerinde papalık mali talepleri rahatsızlık yarattı.

Dinsel otoriteye ekonomik itirazlar büyüdü.

1324Orta çağ

Marsilius of Padua'nın Çıkışı

Dünyevi iktidar ve kilise yetkisi üzerine farklı görüşler savunuldu.

Papalığın siyasal üstünlüğü zihinsel olarak sarsıldı.

1330'larOrta çağ

Yerel Kilise Reform Talepleri

Bazı bölgelerde piskoposluk disiplini ve din adamı ahlakı tartışma konusu oldu.

Reform önce kurum içi ıslah arzusu olarak hissedildi.

1340'larOrta çağ

Halk Dindarlığının Güçlenmesi

Resmi kilise yapısı dışında daha kişisel dindarlık biçimleri yaygınlaştı.

Bireysel inanç deneyimi öne çıkmaya başladı.

1347-1351Orta çağ

Kara Ölüm ve Dini Şok

Veba büyük manevi sarsıntı yarattı.

İnsanlar kilisenin açıklama ve teselli kapasitesini daha sert sorguladı.

1350'lerOrta çağ

Endüljans ve Bağış Pratiklerinin Yayılması

Günah affı ve bağış ilişkileri daha görünür hale geldi.

Sonraki reform tartışmalarının ana başlıklarından biri büyüdü.

1360'larOrta çağ

Ruhban Disiplini Tartışmaları

Din adamlarının eğitim düzeyi ve ahlaki yaşamı eleştirildi.

Kilise iç reform isteği kurumsal zeminde kaldı ama çözülmedi.

1370'lerOrta çağ

John Wycliffe'in Etkisi

İngiltere'de kilise zenginliği ve papalık yetkisi eleştirildi.

Reform öncülleri daha açık hale geldi.

1378Orta çağ

Büyük Bölünme Başladı

Aynı anda birden fazla papanın ortaya çıkması büyük kriz yarattı.

Kilise birliği ciddi biçimde sarsıldı.

1380'lerOrta çağ

Wycliffe ve Kutsal Kitap Vurgusu

İnancın kaynağı olarak metnin önceliği güçle savunuldu.

Sonraki Protestan düşüncenin temel damarlarından biri şekillendi.

1382Orta çağ

İngilizce Kutsal Kitap Girişimleri

Kutsal metnin yerel dile çevrilmesi düşüncesi yaygınlaştı.

Din dilinin tekel olmaktan çıkabileceği görüldü.

1390'larOrta çağ

Lollard Hareketi

Wycliffe etkili çevreler İngiltere'de dinsel muhalefet oluşturdu.

Erken reformcu halk hareketi ortaya çıktı.

1400Orta çağ

Kilise Birliği Sorununun Derinleşmesi

Papalık krizleri kurumsal güveni aşındırdı.

Batı Hristiyanlığının tek merkezli yapısı yara aldı.

1401Orta çağ

İngiltere'de Sapkınlık Yasaları

Dini muhalefete karşı daha sert cezalar uygulandı.

Resmi kilisenin tehdit algısı büyüdü.

1409Orta çağ

Pisa Konsili

Kilise bölünmesini bitirme girişimi daha fazla karmaşa doğurdu.

Otorite sorunları çözümsüz kaldı.

1414-1418Orta çağ

Konstanz Konsili

Büyük Bölünme sona erdirilmeye çalışıldı.

Kilise birlik arayışının reform ihtiyacını tam çözmediği görüldü.

1415Orta çağ

Jan Hus'un Yargılanması

Bohem reformcu düşünür sapkın ilan edilerek idam edildi.

Reformcu eleştirilerin artık ölümcül siyasal sorun sayıldığı görüldü.

1419Orta çağ

İlk Prag Defenestrasyonu

Bohemya'da dini-siyasi gerilim açık çatışmaya dönüştü.

Reform öncesi mezhep şiddetinin erken örneği yaşandı.

1420'lerOrta çağ

Hussit Savaşları

Bohemya'da reformcu hareket silahlı direnişe dönüştü.

Kilise eleştirisinin askeri-siyasi boyut kazanabileceği anlaşıldı.

1430'larOrta çağ

Basel Konsili ve Konsilyarizm

Kilise otoritesinin konsillerce sınırlandırılması savunuldu.

Papalık mutlakiyeti tekrar tartışmaya açıldı.

1436Orta çağ

Basel Uzlaşıları

Hussitlerle kısmi uzlaşma yolları arandı.

Tam birlik sağlanamasa da reform baskısı kabul edilmiş oldu.

1440Orta çağ

Lorenzo Valla'nın Filolojik Eleştirisi

Kilisenin bazı tarihsel belgeleri sorgulandı.

Metin eleştirisi dinsel otoriteyi sarsan güçlü araç haline geldi.

1450Orta çağ

Matbaanın Yayılma Eşiği

Basılı kültür Avrupa'da hızla yayılmaya hazır hale geldi.

Reformun gelecekteki iletişim devrimi için zemin oluştu.

1453Orta çağ

Konstantinopolis'in Düşüşü Sonrası Bilgi Akışı

Yunanca bilen çevreler Batı'da klasik metin ilgisini besledi.

Hümanizm ve filoloji daha da derinleşti.

1460'larOrta çağ

Devotio Moderna Etkisi

İçsel, sade ve kişisel dindarlık vurgusu yayıldı.

Reform öncesi manevi duyarlılık güç kazandı.

1466Orta çağ

Erasmus Kuşağının Ortamı

Eleştirel hümanist Hristiyanlık için uygun zemin oluştu.

Kilise içinden yenilenme isteği derinleşti.

1470'lerOrta çağ

Basılı Dini Metinlerin Artışı

Vaazlar, dualar ve ilahi kitapları daha çok dolaşmaya başladı.

Din alanında metin tüketimi genişledi.

1480'lerOrta çağ

Ruhban Sınıfına Güvensizlik

Din adamlarının dünyevileşmesi daha açık eleştirilir oldu.

Kurumsal kilise meşruiyet kaybetmeye başladı.

1483Orta çağ

Martin Luther'in Doğumu

Geleceğin en etkili reform figürü doğdu.

Reform çağının sembol ismi sahneye gelecekti.

1484Orta çağ

Ulrich Zwingli'nin Doğumu

İsviçre reformunun temel liderlerinden biri doğdu.

Reform yalnız Almanya ile sınırlı kalmayacaktı.

1490'larOrta çağ

Endüljans Geleneğinin Kurumsallaşması

Affın ekonomik ve dinsel araç olarak kullanımı yaygınlaştı.

Luther'in tepkisini doğuracak pratikler kökleşti.

1492Orta çağ

İspanya'da Dini Birlik Politikası

Katolik monarşi dinsel homojenlik hedefini güçlendirdi.

Avrupa'da din ile devlet bağı sertleşti.

1490'lar sonuOrta çağ

Hümanist Okulların Yükselişi

Metin merkezli eğitim yeni kuşak din adamları ve aydınlar yetiştirdi.

Reformun entelektüel taşıyıcıları yetişti.

1500Erken modern

Geç Orta Çağ Dindarlığının Yoğunluğu

Aziz kültleri, haclar ve reliklere ilgi güçlü biçimde sürdü.

Reform doğrudan bu canlı ama gerilimli dinsel ortamdan çıktı.

1502Erken modern

Wittenberg Üniversitesi'nin Kuruluşu

Yeni üniversite kısa sürede Reform'un merkezi olacaktı.

Akademi ile dini dönüşüm birleşti.

1505Erken modern

Luther'in Manastıra Girişi

Luther keşiş yaşamına yöneldi.

Kişisel dini kriz onun sonraki teolojisini etkileyecekti.

1506Erken modern

Aziz Petrus Bazilikası İnşaatı

Dev inşaat projeleri büyük mali kaynak gerektirdi.

Endüljans kampanyaları bu finansmanla daha çok bağlandı.

1509Erken modern

Calvin'in Doğumu

Geleceğin sistemli reform teoloğu dünyaya geldi.

Reform ikinci kuşağı için önemli figür ortaya çıktı.

1510-1511Erken modern

Luther'in Roma Deneyimi

Roma'daki dinsel ortam Luther üzerinde karmaşık etki bıraktı.

Kurumsal kiliseye eleştirel bakışı derinleşti.

1511Erken modern

Erasmus'un Deliliğe Övgü'sü

Kilise ve toplum alaycı ama ciddi biçimde eleştirildi.

Hümanist eleştiri Reform öncesi ortamı besledi.

1512Erken modern

Beşinci Lateran Konsili

Kilise reformu konuşuldu ama köklü dönüşüm sağlanamadı.

Kurum içi çözüm fırsatı boşa gitmiş oldu.

1513Erken modern

Leo X Papalığı

Medici papalığı büyük gösteriş ve finans ihtiyacıyla öne çıktı.

Eleştirilecek papalık görüntüsü daha belirgin hale geldi.

1514Erken modern

Almanya'da Endüljans Kampanyaları

Çeşitli bölgelerde günah bağışına ilişkin kampanyalar yoğunlaştı.

Toplumsal tepki için somut zemin oluştu.

1515Erken modern

Luther'in Akademik Ünü

Wittenberg'de ilahiyat çevrelerinde tanınmaya başladı.

Eleştirilerinin duyulacağı entelektüel zemin hazırlandı.

1516Erken modern

Erasmus'un Yunanca Yeni Ahit Baskısı

Kutsal metin filolojik olarak yeniden düzenlendi.

Metne dönüş fikri reformcuları güçlendirdi.

1516Erken modern

Tetzel'in Faaliyetleri

Endüljans vaazları kamuoyunda yoğun tartışma yarattı.

Luther'in tepkisi için doğrudan kıvılcım oluştu.

1517Erken modern

Tez

Luther endüljanslara karşı tezlerini kamuya açtı.

Reformun simgesel başlangıcı yaşandı.

1517Erken modern

Tezlerin Matbaada Yayılması

Metin kısa sürede Almanya genelinde dolaştı.

Yerel akademik tartışma kıtasal krize dönüştü.

1518Erken modern

Heidelberg Tartışması

Luther görüşlerini daha sistemli biçimde savundu.

Yeni teolojik çizginin çerçevesi netleşti.

1518Erken modern

Augsburg'da Sorgulama

Luther papalık temsilcileriyle karşı karşıya geldi.

Çatışmanın uzlaşmadan uzaklaştığı görüldü.

1519Erken modern

Leipzig Tartışması

Luther, kilise geleneği ve papalık yetkisini daha açık sorguladı.

Artık mesele endüljans değil otoritenin temeli olmuştu.

1520Erken modern

Luther'in Üç Büyük Risalesi

Kilise, ruhbanlık ve Hristiyan özgürlüğü üzerine temel metinlerini yayımladı.

Reform teolojisi halk ve prensler için açık hale geldi.

1520Erken modern

Papalık Fermanı ve Kınama

Luther resmen geri adım atmaya çağrıldı.

Kopuş kurumsal boyut kazandı.

1520Erken modern

Luther'in Fermanı Yakması

Luther papalık otoritesine sembolik meydan okuma yaptı.

Uzlaşma ihtimali büyük ölçüde kapandı.

1521Erken modern

Worms Diyeti

Luther fikirlerinden dönmeyi reddetti.

Bireysel vicdanın otorite karşısındaki simgesel anı doğdu.

1521Erken modern

Worms Fermanı

Luther yasa dışı ilan edildi.

Reform resmi olarak yasak ama durdurulamaz hale geldi.

1521Erken modern

Wartburg Dönemi

Luther koruma altında saklandı.

Hareket liderini kaybetmeden örgütlenme şansı buldu.

1522Erken modern

Almanca Yeni Ahit Çevirisi

Luther kutsal metni Almancaya çevirdi.

Dil, din ve halk kültürü arasında yeni bağ kuruldu.

1522Erken modern

Wittenberg'de Radikal Reformcular

Bazı çevreler daha hızlı ve daha sert dönüşüm istedi.

Reform kendi içinde de bölünmeye başladı.

1523Erken modern

İlk Reformcu Vaaz Dalgası

Alman şehirlerinde Lutherci vaazlar yaygınlaştı.

Reform üniversiteden sokağa indi.

1524Erken modern

Alman Köylü Savaşı Başlangıcı

Toplumsal hoşnutsuzluk dini dille birleşti.

Reform sosyal beklentileri de harekete geçirdi.

1525Erken modern

Köylü Savaşı'nın Bastırılması

Ayaklanma büyük şiddetle bastırıldı.

Lutherci reform ile toplumsal devrim arasına sınır çekildi.

1525Erken modern

Luther'in Evlenmesi

Eski keşişin evliliği yeni ruhban yaşam modelini simgeledi.

Protestan aile anlayışı görünür hale geldi.

1525Erken modern

Zwingli Reformunun Güçlenmesi

Zürih'te bağımsız reform çizgisi belirginleşti.

Reform tek merkezli olmaktan çıktı.

1525Erken modern

Anabaptist Akımların Belirmesi

Yetişkin vaftizi ve gönüllü cemaat fikri güç kazandı.

Reform daha radikal kollara ayrıldı.

1526Erken modern

Speyer Birinci Diyeti

Yerel yöneticilere geçici hareket alanı tanındı.

Lutherci yayılma için siyasi boşluk doğdu.

1527Erken modern

Marburg ve Hessen Etkisi

Bazı prenslikler reformu kurumsallaştırdı.

Prens desteği hareketin kalıcılığını artırdı.

1527Erken modern

İsveç Reformu Yolunda Adımlar

İskandinavya'da krallık eliyle reform güçlenmeye başladı.

Protestanlık kuzeye yayıldı.

1528Erken modern

Bern Reformu

İsviçre şehirlerinde reform genişledi.

Zwinglici çizgi bölgesel güç kazandı.

1529Erken modern

Speyer İkinci Diyeti

Luthercilere yönelik baskılar arttı.

“Protestan” adının doğacağı siyasi gerilim oluştu.

1529Erken modern

Protesto ve “Protestan” Adı

Karşı çıkan prensler ve şehirler protesto etti.

Yeni mezhepsel kimlik adını kazandı.

1529Erken modern

Marburg Görüşmesi

Luther ile Zwingli Eucharist konusunda uzlaşamadı.

Protestan birlik hayali sınırlı kaldı.

1530Erken modern

Augsburg İtikadı

Melanchthon Protestan inancını sistemli biçimde sundu.

Luthercilik resmi doktrinel forma kavuştu.

1530Erken modern

Katolik-Protestan Müzakereleri

Uzlaşma girişimleri sonuçsuz kaldı.

Kalıcı bölünmenin eşiğine gelindi.

1531Erken modern

Schmalkaldic Birliği

Protestan prensler savunma ittifakı kurdu.

Reform askeri-siyasi blok halini aldı.

1531Erken modern

Kappel Savaşı ve Zwingli'nin Ölümü

İsviçre'de mezhep savaşı patladı.

Reformun bedelinin yalnız teolojik olmadığı görüldü.

1532Erken modern

Nürnberg Dini Barışı

İmparatorluk içi geçici yumuşama sağlandı.

Protestanlar nefes alma alanı buldu.

1533Erken modern

İngiltere'de Boşanma Krizi Büyüdü

VIII. Henry'nin papalıkla ilişkisi gerildi.

İngiliz Reformu'nun siyasi zemini oluştu.

1534Erken modern

Üstünlük Yasası

İngiltere kralı kilisenin başı ilan edildi.

Anglikan ayrışması başladı.

1534Erken modern

Münster Anabaptist Deneyi

Radikal reformcu şehir deneyimi kuruldu.

Ana akım reformcular radikal kolları daha sert dışladı.

1535Erken modern

Thomas More'un İdamı

İngiliz kopuşuna muhalefetin bedeli ağır oldu.

Reform devlet gücüyle birleştiğinde sertleşebildi.

1535Erken modern

Münster'in Düşüşü

Radikal anabaptist deneyim kanlı biçimde sona erdi.

Devletler gönüllü cemaat deneylerini tehdit saydı.

1536Erken modern

Calvin'in Institutes Eseri

Calvin reform teolojisini sistemli biçimde yazdı.

Reformun ikinci büyük doktriner damarı ortaya çıktı.

1536Erken modern

Danimarka-Norveç Reformu

Krallık düzeyinde Lutheran yapı kuruldu.

İskandinav model netleşti.

1536Erken modern

İngiltere'de Manastırların Kapatılması Başladı

Kilisenin ekonomik yapısı dağıtıldı.

Reformun maddi boyutu çok büyük oldu.

1537Erken modern

İskoçya'da Reform Fikirlerinin Yayılması

Kuzey Britanya'da yeni dinsel fikirler güç kazandı.

Gelecekteki Presbiteryen dönüşüm hazırlandı.

1538Erken modern

Calvin'in Cenevre'den Ayrılışı

Kent içi siyasi-dini mücadeleler yaşandı.

Reform şehir yönetimiyle sıkı bağ içindeydi.

1539Erken modern

Büyük İncil

İngilizce kutsal metin kamusal yaşamda güç kazandı.

Ulusal dil ile ibadet ilişkisi derinleşti.

1540Erken modern

Cizvit Tarikatı

Katolik yenilenmesinin dinamik gücü doğdu.

Karşı Reform kurumsal motor kazandı.

1541Erken modern

Calvin'in Cenevre'ye Dönüşü

Cenevre reformcu düzenin laboratuvarına dönüştü.

Calvinizm uluslararası etki merkezi edindi.

1541Erken modern

Regensburg Görüşmeleri

Son büyük uzlaşma denemelerinden biri başarısız oldu.

Mezhepsel kopuş kalıcı hale geldi.

1542Erken modern

Roma Engizisyonu Yeniden Güçlendi

Katolik dünya doktrinel denetimi sertleştirdi.

Karşı Reform savunmadan saldırıya geçti.

1543Erken modern

Katolik Dini Disiplin Reformları

Eğitim ve ruhban denetimi üzerine girişimler arttı.

Katolikliğin iç yenilenme süreci hızlandı.

1545Erken modern

Trent Konsili Başladı

Katolik cevap kurumsal biçimde şekillenmeye başladı.

Karşı Reformun ana çerçevesi oluştu.

1546Erken modern

Luther'in Ölümü

Reformun kurucu lideri öldü.

Luthercilik artık metinler ve kurumlar üzerinden yaşayacaktı.

1546-1547Erken modern

Schmalkaldic Savaşı

İmparator ile Protestan ittifakı savaştı.

Din sorunu açık imparatorluk savaşına dönüştü.

1547Erken modern

Mühlberg Yenilgisi

Protestan güçler ağır darbe aldı.

İmparatorluk geçici üstünlük kurdu.

1548Erken modern

Augsburg Interim

Geçici dinsel uzlaşma formülü denendi.

Hiçbir tarafı tam tatmin etmeyen çözümler zayıf kaldı.

1549Erken modern

İngiliz Dua Kitabı

Anglikan ibadetin karakteri daha açık biçimde belirlendi.

İngiliz Reformu liturjik kimlik kazandı.

1551Erken modern

Cenevre'nin Uluslararası Etkisi

Mülteci reformcular şehirde eğitim aldı.

Calvinizm Avrupa çapında kadro üretti.

1552Erken modern

Prensler İsyanı

İmparatora karşı Protestan siyasal direniş yeniden güçlendi.

Dini mesele iktidar dengelerini belirledi.

1553Erken modern

Mary Tudor Dönemi Başladı

İngiltere Katolik dönüşe yöneldi.

Reformun geri çevrilebilir sanıldığı kısa dönem yaşandı.

1553Erken modern

Servetus'un Yakılması

Cenevre'de teolojik sapma sert cezalandırıldı.

Reform dünyasının da hoşgörü sınırları dar kaldı.

1555Erken modern

Augsburg Barışı

“Kimin bölgesi, onun dini” ilkesi kabul edildi.

İmparatorluk içinde mezhepsel bölünme hukuken tanındı.

1555Erken modern

Alman Dini Haritanın Netleşmesi

Luthercilik meşru statü kazandı.

Kalıcı iki kutuplu yapı oluştu.

1556Erken modern

Şarlken'in Tahttan Çekilişi

İmparatorluk siyasetinde yeni dönem başladı.

Tek Hristiyan Avrupa hayali iyice zayıfladı.

1558Erken modern

Elizabeth I Tahta Çıktı

İngiltere yeniden Protestan çizgiye yöneldi.

Anglikan denge modeli kalıcılaşmaya başladı.

1559Erken modern

Elizabeth Uzlaşısı

İngiltere'de orta yolcu Protestan düzen kuruldu.

İngiliz Reformu kıtasal modellere göre özgün bir biçim aldı.

1559Erken modern

Cenevre Akademisi

Calvinist eğitim merkezi kuruldu.

Avrupa'ya reformcu kadrolar yetiştirildi.

1560Erken modern

İskoç Reformu

John Knox etkisiyle Presbiteryen çizgi güç kazandı.

Britanya içinde ayrı bir reform modeli doğdu.

1561Erken modern

Fransa'da Huguenotların Yükselişi

Calvinist topluluklar görünür siyasi güç oldu.

Fransız mezhep çatışmalarının zemini oluştu.

1562Erken modern

Fransa Din Savaşları Başladı

Katolik ve Huguenot kampları savaşa girdi.

Reform artık kıta çapında iç savaşlara yol açtı.

1563Erken modern

Trent Konsili Sona Erdi

Katolik öğreti ve disiplin çizgisi netleşti.

Karşı Reform tam kurumsal formuna kavuştu.

1564Erken modern

Calvin'in Ölümü

Calvinist dünya kurucusunu kaybetti.

Ancak sistemi güçlü kurumlar ve metinler bıraktı.

1566Erken modern

Hollanda'da İkonoklazm Dalgası

Kilise imgelerine yönelik saldırılar yükseldi.

Reform estetik ve ibadet tartışmasını da keskinleştirdi.

1567Erken modern

Alba Dükü ve Baskı

İspanyol yönetimi Hollanda'da sert önlemler aldı.

Din ile bağımsızlık mücadelesi birleşmeye başladı.

1568Erken modern

Hollanda İsyanı Başladı

Uzun bağımsızlık ve mezhep savaşı dönemi açıldı.

Calvinizm siyasi özgürlük mücadelesiyle birleşti.

1570Erken modern

Papa'nın Elizabeth'i Aforozu

İngiliz monarşi ile Roma kopuşu sertleşti.

İngiltere'de mezhep meselesi ulusal güvenlik sorunu oldu.

1571Erken modern

Lepanto Sonrası Katolik Özgüven

Katolik dünya askerî ve dinsel moral kazandı.

Karşı Reform yalnız savunma değil moral atılım da yaşadı.

1572Erken modern

Saint Bartholomew Katliamı

Fransa'da Protestanlara karşı büyük katliam yapıldı.

Mezhep çatışmaları korkunç boyuta ulaştı.

1573Erken modern

Polonya-Litvanya'da Görece Hoşgörü

Bazı bölgelerde farklı mezhepler birlikte yaşadı.

Reform çağının tek sonucu savaş olmadı.

1576Erken modern

Hollanda Pasifikasyon Girişimi

Farklı gruplar İspanyol gücüne karşı birleşmeye çalıştı.

Din ve siyaset iç içe ilerledi.

1577Erken modern

Lutheran-Orthodox Temasları

Doğu Hristiyanlığı ile Protestanlar arasında sınırlı teolojik temaslar kuruldu.

Reform etkisi Avrupa'nın ötesine uzandı.

1579Erken modern

Utrecht Birliği

Hollanda'nın kuzey eyaletleri daha sıkı birleşti.

Protestan cumhuriyet yolunda önemli adım atıldı.

1580Erken modern

Cizvit Eğitiminin Gücü

Okullar ve kolejler Katolik yenilenmeyi yaydı.

Karşı Reform genç kuşaklar üzerinde etkili oldu.

1581Erken modern

Hollanda Bağımsızlık Bildirisi

İspanyol krala bağlılık reddedildi.

Mezhepsel ayrışma devletleşme sonucuna ulaştı.

1582Erken modern

Gregoryen Takvim Reformu

Katolik dünyada takvim yenilendi.

Karşı Reform dönemi kurumsal yeniliklerle sürdü.

1584Erken modern

William of Orange'ın Öldürülmesi

Hollanda mücadelesi yeni evreye girdi.

Reform siyasetinin bedeli yüksek kaldı.

1585Erken modern

İngiltere-Hollanda Yakınlaşması

Protestan bloklar işbirliğini artırdı.

Uluslararası mezhep diplomasisi güç kazandı.

1588Erken modern

İspanyol Armadası'nın Yenilgisi

İngiltere kendini Protestan güç olarak pekiştirdi.

Anglikan düzenin hayatta kalması güvence kazandı.

1590'larErken modern

Katolik Yenilenmenin Meyveleri

Yeni tarikatlar, eğitim ve disiplinle Katoliklik toparlandı.

Reform çağının sonucu tek yönlü Protestan zaferi olmadı.

1593Erken modern

IV. Henri'nin Katolikliği Kabulü

Fransa'da siyasal birlik mezhep tavizleriyle arandı.

Din savaşlarında pragmatizm öne çıktı.

1598Erken modern

Nantes Fermanı

Fransız Protestanlara sınırlı haklar tanındı.

Şiddet sonrası birlikte yaşama modeli denendi.

1603Erken modern

Stuart Hanedanı ve İngiltere

Britanya dinsel dengeleri yeniden tartışılmaya başlandı.

Anglikan, Puritan ve monarşi ilişkileri karmaşıklaştı.

1604Erken modern

Hampton Court Konferansı

İngiliz dinsel düzeni yeniden ele alındı.

Puritan beklentiler tam karşılanmadı.

1604Erken modern

Yeni İngiliz İncil Çalışmaları

Ortak metin ihtiyacı büyüdü.

Kutsal kitabın dilsel standardı devlet projesine dönüştü.

1605Erken modern

Barut Komplosu

Katolik komplosu İngiltere'de büyük korku yarattı.

Mezhep güvensizliği derinleşti.

1609Erken modern

Douay ve Karşı Reform Yayıncılığı

Katolik metin üretimi daha örgütlü hale geldi.

Basılı mücadele iki tarafta da sürdü.

1611Erken modern

King James Bible

İngilizce Kutsal Kitap büyük etki yarattı.

Dil, din ve ulusal kimlik arasında kalıcı bağ kuruldu.

1612Erken modern

Jansenist Öncesi Katolik Tartışmalar

Lütuf, irade ve disiplin üzerine iç tartışmalar devam etti.

Katolik dünya da tek sesli değildi.

1618Erken modern

Prag Defenestrasyonu

Bohemya krizi Avrupa savaşını başlattı.

Mezhep gerilimi kıta çapında patladı.

1618Erken modern

Otuz Yıl Savaşı Başladı

Katolik ve Protestan bloklar büyük savaşa girdi.

Reformun en yıkıcı siyasi sonucu ortaya çıktı.

1619Erken modern

Bohemya Taç Krizi

Protestan seçkinler Habsburg otoritesine direndi.

Din ile hanedan mücadelesi birleşti.

1620Erken modern

Beyaz Dağ Muharebesi

Bohem Protestanları yenildi.

Orta Avrupa'da Katolik restorasyon güç kazandı.

1621Erken modern

Hollanda-İspanya Ateşkesinin Bitmesi

Savaş yeniden şiddetlendi.

Mezhep ve bağımsızlık mücadelesi sürdü.

1625Erken modern

Danimarka'nın Savaşa Girişi

Protestan savunması yeni evreye geçti.

Kuzey Avrupa krallıkları mezhep siyasetinde rol aldı.

1626Erken modern

Lutter Yenilgisi

Danimarka güçleri ağır darbe aldı.

Katolik üstünlük bir süre arttı.

1628Erken modern

Cizvit ve Habsburg Gücü

Katolik restorasyon politikaları sertleşti.

Protestanlar varoluşsal tehdit hissetti.

1629Erken modern

İade Fermanı

Katolik mülkiyet talepleri genişletildi.

Savaşın dini boyutu daha da keskinleşti.

1630Erken modern

İsveç'in Savaşa Girişi

Gustav Adolf Protestan blok adına müdahale etti.

Savaşın dengesi değişti.

1631Erken modern

Magdeburg Katliamı

Şehir korkunç yıkıma uğradı.

Mezhep savaşlarının sivil bedeli görünürleşti.

1631Erken modern

Breitenfeld Zaferi

İsveç ordusu büyük başarı kazandı.

Protestan umut yeniden canlandı.

1632Erken modern

Lützen Muharebesi

İsveç kazandı ama Gustav Adolf öldü.

Protestan cephe liderliğini kaybetti.

1634Erken modern

Nördlingen Yenilgisi

İsveç yanlısı güçler ağır darbe aldı.

Savaş çok taraflı yeni evreye girdi.

1635Erken modern

Fransa'nın Savaşa Girişi

Katolik Fransa Habsburglara karşı savaşa katıldı.

Siyasetin mezhep çizgisini aşabildiği görüldü.

1637Erken modern

İskoç Dini Gerilimleri

İngiliz monarşisinin dinsel politikaları tepki çekti.

Reform mirası Britanya iç çatışmalarını besledi.

1640Erken modern

Uzun Parlamento ve Din Sorunu

İngiltere'de kilise düzeni büyük tartışma konusu oldu.

Reform sonrası devlet-kilise ilişkisi kriz üretti.

1642Erken modern

İngiliz İç Savaşı Başladı

Monarşi, parlamento ve mezhep gerilimleri savaşa dönüştü.

Reform mirası siyasal devrime bağlandı.

1643Erken modern

Westminster Meclisi

İngiliz ve İskoç reformcu ilahiyatı sistemleştirildi.

Presbiteryen düşünce kurumsal metin kazandı.

1644Erken modern

Bağımsız Cemaatlerin Güçlenmesi

İngiltere'de farklı Protestan akımlar görünür oldu.

Reform çoğulculuğu daha radikal biçimler üretti.

1645Erken modern

Yeni Model Ordu ve Dini Çeşitlilik

Ordu içinde farklı Protestan yorumlar yaygındı.

Vicdan özgürlüğü tartışmaları büyüdü.

1646Erken modern

İngiltere'de Episkopal Düzenin Sarsılması

Anglikan yapı büyük darbe aldı.

Reform sonrası kilise modeli yeniden yazıldı.

1648Erken modern

Westphalia Barışı

Otuz Yıl Savaşı sona erdi.

Avrupa'da mezhepsel siyaset yeni dengeye kavuştu.

1648Erken modern

Calvinizmin Tanınması

Westphalia ile Calvinistler de hukuki statü kazandı.

Üçlü mezhep düzeni kalıcılaştı.

1649Erken modern

I. Charles'ın İdamı

Monarşi, din ve halk egemenliği tartışmaları zirveye çıktı.

Reform sonrası siyasi teoloji radikal sonuçlar doğurdu.

1650'lerErken modern

Cromwell Dönemi

İngiltere'de Puritan etkili siyasal düzen kuruldu.

Reformun devlet formuna dönüşebildiği görüldü.

1653Erken modern

İsviçre'de Mezhepsel Denge

Katolik ve Protestan kantonlar hassas dengelerle yaşadı.

Reformun sonucu bazen kalıcı birlikte yaşama arayışı oldu.

1655Erken modern

Savoy Protestanlarına Baskı

Valdensler ağır zulüm gördü.

Reform sonrası azınlık sorunu sürdü.

1658Erken modern

Puritan Siyasal Yorgunluğu

Dinsel ideal ile siyasal istikrar arasındaki gerilim arttı.

Reform mirası modern devlet sorunlarına bağlandı.

1660Erken modern

İngiltere'de Restorasyon

Monarşi geri döndü ama eski dinsel birlik kurulamadı.

Reform sonrası çoğulculuk geri döndürülemedi.

1662Erken modern

Act of Uniformity

Anglikan uyum yeniden dayatıldı.

Farklı Protestan gruplar dışlandı.

1660'larErken modern

Nonconformist Gelenek

İngiltere'de resmi kilise dışı Protestanlık kökleşti.

Reform bireysel ve cemaatçi çoğulluğa dönüştü.

1672Erken modern

Hoşgörü Denemeleri

Bazı yönetimler mezhep baskısını yumuşatmaya çalıştı.

Uzun savaşlardan sonra pragmatik yönetim arayışları arttı.

1673Erken modern

Test Acts

İngiltere'de Katolik ve bazı muhalif gruplar dışlandı.

Reform sonrası devlet kimliği mezhep temelinde tanımlanmaya devam etti.

1679Erken modern

İskoç Covenanter Gerilimleri

Presbiteryen direniş yeniden sertleşti.

Britanya'da Reform mirası hâlâ canlı çatışma üretiyordu.

1681Erken modern

Fransa'da Huguenot Baskısının Artması

Protestanlara yönelik baskılar yoğunlaştı.

Nantes düzeninin kırılganlığı ortaya çıktı.

1685Erken modern

Nantes Fermanı'nın Kaldırılması

Fransız Protestanların hakları büyük ölçüde geri alındı.

On binlerce kişinin göçü Avrupa dengesini etkiledi.

1685Erken modern

Sürgün Huguenot Dalgası

Nitelikli Protestan nüfus başka ülkelere geçti.

Reformun demografik ve ekonomik sonuçları görüldü.

1687Erken modern

Hoşgörü Tartışmalarının Felsefi Derinleşmesi

Vicdan özgürlüğü daha sistemli savunulmaya başlandı.

Reform mirası Aydınlanma düşüncesine yaklaştı.

1688Erken modern

Şanlı Devrim

İngiltere'de Protestan anayasal monarşi güç kazandı.

Reform sonrası siyasal düzen yeni evreye girdi.

1689Erken modern

Toleration Act

İngiltere'de bazı Protestan gruplara sınırlı serbestlik tanındı.

Tam eşitlik olmasa da çoğulculuk genişledi.

1690Erken modern

Locke ve Hoşgörü Düşüncesi

Vicdan özgürlüğü savunusu daha etkili hale geldi.

Reformun uzun vadeli sonucu siyasi-liberal düşünceyi besledi.

1690'larErken modern

Pietizm'in Güçlenmesi

Lutherci dünyada kişisel iman ve ahlaki yenilenme vurgusu arttı.

Reform geleneği kendi içinde yeni iç reformlar üretti.

1694Erken modern

Üniversitelerde Mezhep Kimliği

Birçok eğitim kurumu belirgin mezhepsel karakter taşıdı.

Reform bilgi kurumlarını da kalıcı biçimde şekillendirdi.

1695Erken modern

Basılı İlahiyat Polemiklerinin Sürmesi

Katolik ve Protestan polemikler canlı kaldı.

Matbaa sonrası dini tartışmalar sönümlenmedi.

1697Erken modern

Ryswick Sonrası Avrupa Denge Arayışı

Uzun savaşlar ardından mezhep-diplomasi ilişkileri yeniden düzenlendi.

Reform sonrası Avrupa artık saf dini birlik aramıyordu.

eşiğiTarih aralığı

Kalıcı Mezhepsel Harita

Katolik, Lutheran, Calvinist ve Anglikan alanlar belirginleşti.

Reform Avrupa coğrafyasını yeniden çizdi.

eşiğiTarih aralığı

Ulusal Kilise Modelleri

Birçok bölgede devlet ve mezhep daha sıkı bağ kurdu.

Modern devlet oluşumunda Reform etkisi kalıcı oldu.

eşiğiTarih aralığı

Yerel Dillerde İbadet Geleneği

Kutsal metin ve vaazlar halk dilleriyle kökleşti.

Reform, ulusal dillerin gelişimine büyük katkı sağladı.

eşiğiTarih aralığı

Eğitim ve Okuryazarlık Artışı

Kutsal Kitap okumayı teşvik eden anlayış eğitime önem verdi.

Toplumsal okuryazarlık kültürü genişledi.

eşiğiTarih aralığı

Aile ve Ahlak Düzenlemeleri

Protestan bölgelerde evlilik, aile ve disiplin yeni normlarla düzenlendi.

Reform gündelik hayatı da dönüştürdü.

eşiğiTarih aralığı

Katolik Yenilenmenin Kalıcılığı

Karşı Reform eğitim, sanat ve ruhban disipliniyle kurumsallaştı.

Reform çağının karşı kutbu güçlü biçimde ayakta kaldı.

eşiğiTarih aralığı

Mezhep Çoğulluğunun Normalleşmesi

Tek kiliseli Avrupa fikri büyük ölçüde sona erdi.

Çatışmalı da olsa çoğul Hristiyanlık düzeni kalıcılaştı.

eşiğiTarih aralığı

Vicdan Meselesinin Siyasete Yerleşmesi

Bireysel inanç ve yönetim ilişkisi kalıcı siyasal sorun oldu.

Modern özgürlük tartışmalarına kapı açıldı.

eşiğiTarih aralığı

Reformun Küresel Uzantıları

Avrupa kolonileri ve misyon faaliyetleri mezhepsel rekabeti dünyaya taşıdı.

Reform artık yalnız Avrupa içi olay olmaktan çıktı.

eşiğiTarih aralığı

Reformun Uzun Mirası

Din, devlet, dil, eğitim ve birey anlayışı yeni temeller üzerinde yeniden şekillendi.

Reform modern Batı tarihinin kurucu kırılmalarından biri haline geldi.