Mimari, Şehircilik ve Ulaşım

Old Town ve New Town: Edinburgh’un İki Şehri

Orta Çağ sıkışıklığı ile Georgian planlı kent düzenini karşılaştıran Edinburgh şehircilik dosyası.

1124 - Günümüz55 olayOld Town organik, yoğun ve ortaçağ kökenli bir sırt şehridir.New Town planlı, ferah ve Georgian kent idealiyle kurulmuştur.
İçerik tipi Kronoloji akışı
Kapsam Mimari, Şehircilik ve Ulaşım
Kayıt sayısı 55 olay

Genel çerçeve

Edinburgh’u özel yapan şey yalnız kalesi değildir. Old Town’ın dar close ve wynd dokusu ile New Town’ın düzenli Georgian planı yan yana durur. Bu dosya şehrin iki yüzünü mimari, hijyen, sınıf, köprüler ve UNESCO değeri üzerinden okur.

1124Orta çağKesin

St Giles kuruldu

David I dönemindeki kilise Royal Mile omurgasının başlıca merkezlerinden biri oldu.

Old Town’ın dinî ve kamusal çekirdeğini belirledi.
1128 civarıOrta çağYaklaşık

Holyrood Abbey kuruldu

Castle’dan doğuya uzanan yerleşim aksının sonunda manastır kuruldu.

Royal Mile’ın iki uçlu kraliyet-din eksenini tamamladı.
12.–13. yüzyıllarOrta çağDönem

Fishbone sokak dokusu oluştu

High Street’ten iki yana inen dar toft, close ve wynd düzeni gelişti.

UNESCO’nun Old Town özgünlüğünde vurguladığı ortaçağ morfolojisidir.
14. yüzyılOrta çağDönem

Kraliyet burgh işlevleri güçlendi

Ticaret ve belediye yönetimi yoğunlaştı.

Pazar kenti niteliği Old Town yapılaşmasının ekonomik temelini oluşturdu.
1437’den itibarenOrta çağDönem

Edinburgh başkent konumunu pekiştirdi

Kraliyet ve devlet kurumları giderek Edinburgh’da yoğunlaştı.

Sınırlı sur içi alanda nüfus ve bürokrasi baskısını artırdı.
15. yüzyılOrta çağDönem

Dikey yapılaşma arttı

Dar parsellerde yapılar yukarı doğru büyüdü.

Old Town’ın olağanüstü yüksek tarihî tenement karakterini doğurdu.
1513 sonrasıErken modernDönem

Flodden Wall güçlendirildi

Flodden yenilgisi sonrası şehir savunmaları genişletildi.

Nüfusun dar alana sıkışmasını ve yüksek yoğunluğu artırdı.
Mayıs 1544Erken modernKesin

İngiliz saldırısı büyük yıkım yarattı

Hertford kuvvetleri Edinburgh’da yangın ve yıkım oluşturdu.

Old Town dokusunun savaş ve yeniden inşa döngülerinden geçtiğini gösterir.
1560Erken modernKesin

St Giles ve kent mekânı Protestanlaştı

Reformasyon kilise ve kamusal alan kullanımını dönüştürdü.

Ortaçağ Katolik kentin toplumsal mekânını yeniden tanımladı.
1562Erken modernYıl düzeyi

Greyfriars mezarlığı oluşturuldu

Şehir merkezindeki defin baskısına yanıt olarak yeni mezarlık alanı geliştirildi.

Yoğun Old Town’da ölüm ve alan kıtlığı sorunlarını gösterir.
1583Erken modernKesin

University of Edinburgh kuruldu

Üniversite Old Town içinde akademik nüfus ve kurumlaşmayı büyüttü.

Dar ortaçağ dokusunda yeni bilgi kurumlarının yükselişini gösterir.
17. yüzyıl başıErken modernDönem

Çok katlı tenementlar yaygınlaştı

Eğim ve dar parseller nedeniyle bazı yapılar çağının en yüksek konutları arasına girdi.

‘Dikey ortaçağ şehri’ imgesini yarattı.
1645Erken modernKesin

Büyük veba dalgası

Yoğun konut ve yetersiz temizlik veba deneyimini ağırlaştırdı.

New Town’a giden ‘sağlıksız eski kent’ eleştirisinin tarihsel arka planıdır.
17. yüzyıl sonuErken modernDönem

Sınıflar aynı tenementlarda katmanlaşıyordu

Zengin ve yoksul haneler aynı yapıların farklı katlarında yaşayabiliyordu.

Mahalle yerine bina içinde dikey sosyal coğrafyayı gösterir.
18. yüzyıl başıErken modernDönem

Nor Loch sağlık sorunu oldu

Castle ridge’in kuzeyindeki Nor Loch kirli su alanına dönüştü.

New Town öncesi kentin fiziksel sınırını ve hijyen sorununu simgeler.
1707Erken modernKesin

İskoç Parlamentosu kapandı

Union sonrası ulusal parlamentonun Edinburgh’daki düzenli varlığı sona erdi.

Şehrin hukuk ve üniversite merkezi rolü daha da öne çıktı.
1720–1750Erken modernDönem

Aydınlanma hâlâ Old Town içinde gelişti

Hume ve çağdaşları dar Old Town çevresindeki ev, tavernalar ve kulüplerde buluşuyordu.

Aydınlanmanın New Town’dan önce başladığını hatırlatır.
18. yüzyıl ortasıErken modernDönem

Seçkinler Old Town’dan çıkış aradı

Kalabalık, yangın, erişim ve prestij sorunları planlı genişleme fikrini güçlendirdi.

New Town’ın estetik kadar sınıfsal ve altyapısal proje olduğunu gösterir.
1753–1761Erken modernDönem

Royal Exchange inşa edildi

Bugünkü City Chambers için eski close ve yapı parçaları örtüldü veya dönüştürüldü.

Old Town’da üst üste binen şehir olgusunun önemli örneğidir.
1759 sonrasıErken modernDönem

Nor Loch kademeli kurutuldu

Kuzeye genişleme için vadi dönüştürüldü.

Old Town ile New Town arasındaki fiziksel engeli değiştirdi.
1760’larErken modernDönem

North Bridge projesi başladı

Old Town’ı kuzeydeki yeni gelişim alanına bağlayacak büyük köprü yapıldı.

İki kent parçasını fiziksel olarak bağlayan temel mühendislik hamlesidir.
1766Erken modernKesin

New Town tasarım yarışması

Şehir kuzeyde yeni planlı mahalle için yarışma açtı.

Ortaçağ dokusundan planlı Aydınlanma kentçiliğine bilinçli geçişi simgeler.
1767Erken modernKesin

James Craig planı kabul edildi

Izgara temelli plan First New Town’ın ana çerçevesini oluşturdu.

Edinburgh’un UNESCO değerinin ikinci yarısını doğuran temel plandır.
1767 sonrasıErken modernDönem

George Street ana eksen oldu

Planın merkezî omurgası iki meydanı bağlayan düzenli aks olarak tasarlandı.

Düzen, simetri ve temsil dilini kent ölçeğine taşıdı.
1767 sonrasıErken modernDönem

Princes Street manzaraya açıldı

Güney kenarında Old Town silueti ve vadi manzarası önemli tasarım öğesi oldu.

Edinburgh panoramasının kalıcı gücünü artırdı.
1772 civarıErken modernYaklaşık

North Bridge açıldı

Old Town ile yeni kent arasındaki doğrudan bağlantı tamamlandı.

Sosyal ve ticari hareketi hızlandırdı.
1774Erken modernYıl düzeyi

Register House inşaatı başladı

Robert Adam tasarımı yapı yeni kentin anıtsal kamusal mimarisinin erken örneğiydi.

New Town’ın yalnız konut değil devlet altyapısı olduğunu gösterir.
1780’lerErken modernDönem

Seçkin haneler New Town’a taşındı

Profesyoneller ve varlıklı aileler Georgian konutlara geçti.

Old Town–New Town farkı giderek sınıfsal ayrışmaya dönüştü.
1780’lerErken modernDönem

South Bridge planlandı

Old Town’ı üniversite ve güney mahallelerine bağlayacak köprü için çalışmalar hızlandı.

Şehirde yalnız kuzeye değil güneye de büyük bağlantı kuruldu.
1788Erken modernKesin

South Bridge açıldı

Köprü Cowgate vadisini aşarak Old Town ile güneyi bağladı; altındaki kemerler vaultlara dönüştü.

Katmanlı ve çok seviyeli şehir dokusunun en önemli örneklerindendir.
1791Erken modernYıl düzeyi

Charlotte Square tasarlandı

Robert Adam’ın tasarımı First New Town’ın batı ucuna anıtsal bütünlük kazandırdı.

Georgian kent tasarımının en rafine Edinburgh örneklerindendir.
1800 civarıModern dönemYaklaşık

First New Town büyük ölçüde tamamlandı

Princes, George ve Queen Street çevresindeki ana plan yerleşti.

Yeni şehir Old Town’ın karşısında tam teşekküllü merkez oldu.
19. yüzyıl başıModern dönemDönem

Calton Hill çevresi planlama odağı oldu

Doğu New Town ve Calton Hill yeni sokak ve anıtlarla ‘Atina’ imgesini güçlendirdi.

Planlı kent ile ulusal temsil mimarisini birleştirdi.
1810’larModern dönemDönem

New Town kuzeye büyüdü

Dundas Street ve çevresindeki planlı mahalleler First New Town’ın ötesine uzandı.

New Town’ın tek bir 1767 planından ibaret olmadığını gösterir.
1817Modern dönemKesin

Old Tolbooth ve Luckenbooths yıkıldı

High Street’i daraltan tarihî yapı kompleksi kaldırıldı.

Modern trafik ve açıklık arzusunun eski kent dokusundan parçalar sildiğini gösterir.
1820’lerModern dönemDönem

Moray Estate gelişti

Batı-kuzeybatı New Town genişlemeleri büyük teras ve hilaller oluşturdu.

First New Town sonrası Georgian planlamanın zarif devamıdır.
1827–1832Modern dönemDönem

George IV Bridge inşa edildi

Old Town ridge’inden güneybatıya yeni köprü bağlantısı kuruldu.

Eski sokak dokusunu yeni ulaşım seviyeleriyle kesen katmanlı şehir yapısını güçlendirdi.
1832Modern dönemKesin

Dean Bridge açıldı

Thomas Telford’un köprüsü batı New Town’ı Water of Leith ötesine bağladı.

Georgian genişlemenin topografik sınırlarını aşmasını sağladı.
1840’larModern dönemDönem

Waverley demiryolu alanı gelişti

Demiryolu Old ve New Town arasındaki vadiyi büyük ulaşım altyapısına dönüştürdü.

Waverley Valley modern ulaşım merkezine dönüştü.
1856Modern dönemKesin

Cockburn Street açıldı

Waverley ile High Street arasında kıvrımlı yeni bağlantı oluşturuldu.

Old Town’da erişim iyileştirmesi ile doku kaybının birlikte yaşandığını gösterir.
1867Modern dönemYıl düzeyi

City Improvement Act

Aşırı kalabalık ve sağlıksız görülen Old Town bölgelerinde büyük müdahaleler hızlandı.

Halk sağlığı adına modernleşmenin miras kaybı yaratabileceğini gösterir.
1870’lerModern dönemDönem

Yeni sokak ve açıklıklar yaratıldı

Old Town’ın bazı sıkışık blokları yeniden biçimlendirildi.

Bugün ‘ortaçağ’ görünen Old Town’ın 19. yüzyıl müdahaleleri de taşıdığını hatırlatır.
1870’lerModern dönemDönem

Eski yapıların değeri yeniden keşfedildi

Toplu yıkımların yanında tarihî yapıların korunması fikri güç kazandı.

Edinburgh’u modern kentsel koruma düşüncesinin önemli laboratuvarlarından biri yaptı.
1880’lerModern dönemDönem

Geddes Old Town yenilemesini savundu

Patrick Geddes seçici onarım, yeniden kullanım ve sosyal iyileştirme yaklaşımını geliştirdi.

Modern koruma düşüncesinin Edinburgh’daki güçlü örneğidir.
1890 civarıModern dönemYaklaşık

Planlı genişlemeler 19. yüzyıl sonuna ulaştı

UNESCO tanımındaki New Town gelişmeleri 1767’den 1890’a uzanan çok katmanlı bir süreç oluşturdu.

New Town’ın tek plan değil ardışık planlar bütünü olduğunu gösterir.
1890’larModern dönemDönem

Ramsay Garden dönüştürüldü

Geddes çevresi Castlehill yakınındaki yapı grubunu yaratıcı yeniden kullanım örneğine dönüştürdü.

Yıkım yerine uyarlama yaklaşımını simgeler.
20. yüzyıl başıModern dönemDönem

İki bölgenin işlevleri yeniden dengelendi

Ticaret, ofis, turizm ve konut işlevleri iki bölgede farklı ağırlıklarda gelişti.

Tarihî morfolojinin yaşayan şehir ekonomisiyle sürekli yeniden kullanıldığını gösterir.
1960’larYakın dönemDönem

Otomobil ve büyük yol projeleri tartışıldı

Merkezde modern ulaşım talepleri tarihî çevre korumasıyla çatıştı.

20. yüzyıl koruma politikasının neden güçlendiğini açıklar.
1970’lerYakın dönemDönem

New Town koruma kurumları güçlendi

Georgian yapıların bakımı ve kurtarılması için koruma yaklaşımı kurumsallaştı.

New Town’ın kaybedilmesini önleyen modern koruma başarısının parçasıdır.
1995Yakın dönemKesin

Old and New Towns UNESCO listesine girdi

UNESCO organik Ortaçağ Old Town ile planlı Georgian New Town’ın benzersiz yan yana gelişini tescil etti.

Edinburgh’un şehircilik tarihini küresel ölçekte tanıyan dönüm noktasıdır.
1999Yakın dönemYıl düzeyi

Scottish Parliament yeniden toplandı

İskoç ulusal parlamentosu Edinburgh’a döndü.

Başkentlik işlevi 1707 sonrası yeni siyasal kurumsallıkla yeniden güçlendi.
2004GünümüzKesin

Yeni Scottish Parliament binası açıldı

Enric Miralles tasarımı yapı Holyrood’da tarihî saray ve Old Town yakınında çağdaş mimari odağı oluşturdu.

Dünya Mirası kentinde yeni mimarinin nasıl eklemleneceği tartışmasının önemli örneğidir.
2010’larGünümüzDönem

Kısa süreli kiralama ve ziyaretçi yoğunluğu tartışmaları

Old Town’da turizm ve konaklama talebi yerel konut kullanımı üzerinde baskı yarattı.

Miras alanlarının yalnız korunması değil yaşanabilir kalması gerektiğini gösterir.
2017GünümüzYıl düzeyi

World Heritage Management Plan güncellendi

Koruma hedefleri şehir planlaması, ziyaretçi baskısı ve gelişimle birlikte ele alındı.

UNESCO statüsünün sürekli yönetim süreci olduğunu gösterir.
2024GünümüzKesin

UNESCO sınır haritaları netleştirildi

Dünya Mirası alanının resmî haritalama ve sınır belgeleri güncellendi.

Koruma kararlarının somut coğrafi sınırlarla yönetildiğini gösterir.