1583Erken modernKesin
University of Edinburgh kuruldu
Şehir konseyi tarafından kurulan üniversite sonraki Aydınlanma kuşaklarının eğitim altyapısını oluşturdu.
Aydınlanmanın 18. yüzyılda birdenbire ortaya çıkmadığını gösterir.
Bugünkü izOld College / University
1682Erken modernYıl düzeyi
Advocates Library kuruldu
Hukukçuların kütüphanesi büyük bir entelektüel kaynak ve tartışma çevresine dönüştü.
Hume gibi isimlerin çalıştığı güçlü bilgi altyapısını yarattı.
Bugünkü izParliament Square / NLS bağlantısı
1694Erken modernKesin
Francis Hutcheson doğdu
Glasgow ile daha çok ilişkili Hutcheson’ın ahlak duygusu düşüncesi Hume ve Smith kuşağını etkiledi.
Edinburgh Aydınlanmasını İskoçya çapındaki düşünce ağına bağlar.
Bugünkü izKarşılaştırmalı İskoçya bağlamı
1 Mayıs 1707Erken modernGün/Ay/Yıl
Acts of Union yürürlüğe girdi
İskoç Parlamentosu birleşik parlamentoya katılırken İskoç hukuk ve eğitim kurumları korundu.
Edinburgh’un hukuk, üniversite ve ticari entelektüel merkez rolünü yeniden biçimlendirdi.
Bugünkü izParliament House
7 Mayıs 1711Erken modernGün/Ay/Yıl
David Hume doğdu
Edinburgh doğumlu Hume deneycilik, şüphecilik, tarih ve din eleştirisinin en etkili filozoflarından biri oldu.
Şehrin Aydınlanma kimliğinin başlıca simgesidir.
Bugünkü izDavid Hume statue / Old Calton Burial Ground
1717Erken modernYıl düzeyi
Rankenian Club kuruldu
Genç düşünürler edebiyat, felsefe ve bilim üzerine düzenli tartışmalar yaptı.
Edinburgh Aydınlanmasının yüz yüze tartışma kültürünün erken örneklerindendir.
Bugünkü izEdinburgh tavernaları tarihî bağlamı
3 Haziran 1721Erken modernGün/Ay/Yıl
James Hutton doğdu
Edinburgh doğumlu Hutton daha sonra derin zaman ve jeolojik süreç düşüncesini dönüştürdü.
Aydınlanmanın doğa bilimleri ayağının temel figürüdür.
Bugünkü izJames Hutton Memorial Garden / Salisbury Crags
5 Haziran 1723Erken modernGün/Ay/Yıl
Adam Smith doğdu
Kirkcaldy doğumlu Smith Edinburgh’daki düşünce ve kulüp ağlarıyla güçlü ilişki kurdu.
Ahlak felsefesi ve politik ekonominin temel ismidir.
Bugünkü izPanmure House / Canongate Kirkyard
20 Haziran 1723Erken modernGün/Ay/Yıl
Adam Ferguson doğdu
Ferguson insan toplumunun gelişimi, sivil toplum ve tarih üzerine yazdı.
Edinburgh sosyal düşüncesinin Hume-Smith dışındaki zenginliğini gösterir.
Bugünkü izUniversity / Poker Club bağlantısı
1726Erken modernKesin
Edinburgh Medical School kuruldu
Tıp, anatomi, kimya ve klinik öğretim kentin bilgi üretim kapasitesini büyüttü.
Aydınlanmanın yalnız felsefe değil deneysel bilim ve kurumlar ağı olduğunu gösterir.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
3 Temmuz 1728Erken modernGün/Ay/Yıl
Robert Adam doğdu
Adam neoklasik mimarinin Avrupa çapındaki başlıca figürlerinden biri oldu.
Aydınlanma estetiğini Edinburgh ve Britanya mimarisine bağlar.
Bugünkü izRegister House / Charlotte Square
16 Nisan 1728Erken modernGün/Ay/Yıl
Joseph Black doğdu
Black gazlar ve ısı üzerine deneyleriyle modern kimyanın kuruluş döneminde etkili oldu.
Edinburgh Aydınlanmasının laboratuvar ve deney boyutunu temsil eder.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1729Erken modernYıl düzeyi
Royal Infirmary girişimi
Klinik eğitim ve hayır kurumu modelini birleştiren hastane Edinburgh’un bilimsel ortamını güçlendirdi.
Düşünce üretiminin pratik sağlık altyapısıyla ilişkisini gösterir.
Bugünkü izRoyal Infirmary tarihî alanı
1739–1740Erken modernKesin
Hume Treatise of Human Nature’ı yayımladı
Hume insan zihni, nedensellik ve ahlakı deneyci yöntemle açıklamaya çalıştı.
Modern felsefe tarihinde dönüm noktası olan eserdir.
Bugünkü izEdinburgh Hume rotası
1741–1742Erken modernKesin
Hume Essays Moral and Political’ı yayımladı
Daha erişilebilir denemeler Hume’un kamu düşünürü olarak itibarını artırdı.
Aydınlanma fikirlerinin akademi dışındaki okurlara yayılmasını gösterir.
Bugünkü izNational Library / Edinburgh
1744–1745Erken modernDönem
Hume üniversite kürsüsü alamadı
Dinsel şüpheciliği nedeniyle Edinburgh’daki felsefe kürsüsü adaylığı güçlü muhalefetle karşılaştı.
Aydınlanma şehrinin aynı zamanda güçlü dinî sınırları olduğunu gösterir.
Bugünkü izUniversity / St Giles bağlamı
1748Erken modernKesin
Enquiry Concerning Human Understanding yayımlandı
Hume nedensellik, mucizeler ve insan bilgisinin sınırlarını daha olgun biçimde sundu.
Aydınlanma şüpheciliğinin en etkili metinlerinden biridir.
Bugünkü izNational Library / Edinburgh
1751Erken modernKesin
Enquiry Concerning the Principles of Morals yayımlandı
Hume ahlakın duygu, yarar ve insan doğasıyla ilişkisini işledi.
Smith dahil İskoç ahlak felsefesi tartışmalarının merkezindedir.
Bugünkü izEdinburgh düşünce rotası
1752Erken modernYıl düzeyi
Hume Advocates Library görevlisi oldu
Hume kütüphane koleksiyonlarına erişim sağlayarak büyük tarih çalışmasını yürüttü.
Kütüphane altyapısının düşünce üretimine doğrudan etkisini gösterir.
Bugünkü izAdvocates Library tarihî çevresi
1754Erken modernKesin
Select Society kuruldu
Edinburgh’un seçkin düşünürleri retorik, ticaret, siyaset ve bilim üzerine tartışmak için toplandı.
Aydınlanmanın sosyallik ve karşılıklı eleştiri mekanizmasının en ünlü kurumlarındandır.
Bugünkü izEdinburgh kulüp tarihi
1754Erken modernKesin
Hume History of England’ın ilk cildini yayımladı
Hume tarih yazımını felsefi ve siyasal analizle birleştirdi.
Onu yalnız filozof değil Avrupa’nın çok okunan tarihçilerinden biri yaptı.
Bugünkü izAdvocates Library bağlantısı
1750’ler ortasıErken modernDönem
Joseph Black ‘fixed air’ çalışmaları yaptı
Black karbondioksiti ayırt ederek gazların kimyasal kimliğinin araştırılmasına büyük katkı verdi.
Deneysel bilimin Aydınlanmanın merkezinde olduğunu gösterir.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1757Erken modernYıl düzeyi
Edmund Burke’nin Sublime and Beautiful eseri yayımlandı
Burke Edinburghlu değildi; fakat yücelik ve güzellik üzerine tartışmalar İskoç estetik çevrelerinde de yankılandı.
Aydınlanmanın yalnız bilim ve iktisat değil estetik tartışmalarını da kapsadığını gösterir.
Bugünkü izEdinburgh okuma ve tartışma çevreleri
1759Erken modernKesin
Smith Theory of Moral Sentiments’ı yayımladı
Smith sempati, ahlaki yargı ve tarafsız gözlemci fikrini geliştirdi.
Wealth of Nations’dan önce onun ahlak filozofu kimliğinin temelidir.
Bugünkü izPanmure House / Edinburgh Smith rotası
1760’larErken modernDönem
Hugh Blair’ın dersleri etkili oldu
Blair edebî eleştiri ve güzel yazı öğretimini sistemleştiren etkili bir hoca oldu.
Edinburgh’un retorik eğitimindeki uluslararası etkisini artırdı.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1760’lar başıErken modernDönem
Black latent heat üzerine çalıştı
Black ısının hâl değişimlerinde gizli biçimde tutulduğunu deneylerle gösterdi.
Termodinamik düşüncenin erken gelişimine temel katkıdır.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1762Erken modernYıl düzeyi
Poker Club kuruldu
Adam Ferguson çevresindeki kulüp milis, siyaset ve kamu meselelerini tartıştı; Hume, Smith ve Black gibi isimler çevresinde yer aldı.
Edinburgh Aydınlanmasının dostluk ve tartışma ağını somutlaştırır.
Bugünkü izEdinburgh kulüp tarihi / University Archives
1764Erken modernKesin
Büyük anatomi tiyatrosu kuruldu
Artan öğrenci sayısı için yaklaşık 200 kişilik anatomi tiyatrosu yapıldı.
Bilginin kurumsal ölçekte büyüdüğünü ve uluslararası talebi gösterir.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1767Erken modernKesin
James Craig New Town planı kabul edildi
Geometrik New Town Aydınlanma çağının düzen ve temsil idealini kent formuna taşıdı.
Fikir tarihi ile mimarinin aynı dönemde nasıl kesiştiğini gösterir.
Bugünkü izNew Town
1767Erken modernKesin
Ferguson Essay on the History of Civil Society’yi yayımladı
Ferguson toplumların gelişimi ve sivil toplum üzerine etkili eserini yayımladı.
Modern sosyoloji ve sosyal teori öncüllerinden biri sayılır.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1768–1771Erken modernKesin
Encyclopaedia Britannica’nın ilk baskısı Edinburgh’da yayımlandı
Ansiklopedi bilgi sınıflandırma ve yayma kültürünün küresel sembollerinden biri oldu.
Şehrin matbaa ve Aydınlanmacı yayın kültüründeki önemini gösterir.
Bugünkü izNational Library / Edinburgh printing history
1770’lerErken modernDönem
Tavernalar, salonlar ve kulüpler fikir dolaştırdı
Düşünürler üniversite dışında yemek, içki ve sohbet ortamlarında düzenli fikir alışverişi yaptı.
Aydınlanmanın resmi derslerden daha geniş sosyal altyapıya dayandığını gösterir.
Bugünkü izOld/New Town tavernaları
16 Aralık 1774Erken modernGün/Ay/Yıl
Poker Club’un günümüze kalan dakika defteri başlıyor
University Archives’taki minute book bu tarihten itibaren toplantıları kaydeder.
Aydınlanma sosyalliğine dair doğrudan birincil kaynak sunar.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh Archives
9 Mart 1776Erken modernGün/Ay/Yıl
Wealth of Nations yayımlandı
Adam Smith işbölümü, piyasa, ticaret ve devlet üzerine kapsamlı analizini yayımladı.
Modern iktisat düşüncesinin en etkili kurucu metinlerinden biridir.
Bugünkü izPanmure House / Canongate
25 Ağustos 1776Erken modernGün/Ay/Yıl
David Hume öldü
Hume Edinburgh’da öldü ve Calton Hill yakınındaki anıt mezarına gömüldü.
Şehirde fiziksel olarak takip edilebilen güçlü Aydınlanma hafıza noktasıdır.
Bugünkü izHume Mausoleum, Old Calton Burial Ground
1783Erken modernKesin
Hugh Blair Lectures on Rhetoric and Belles Lettres’i yayımladı
Blair’ın dersleri Britanya ve Amerika’da retorik eğitiminin standart metinlerinden biri oldu.
Edinburgh eğitim modelinin Atlantik dünyasına yayılmasını gösterir.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
1783Erken modernKesin
Royal Society of Edinburgh kuruldu
Bilim, edebiyat ve düşünce alanlarında akademik cemiyet oluşturuldu.
Aydınlanma ağlarını kalıcı bilim kurumuna dönüştürdü.
Bugünkü izRoyal Society of Edinburgh / George Street
7 Mart 1785Erken modernGün/Ay/Yıl
Hutton Dünya teorisini sundu
James Hutton Dünya’nın çok uzun süreçlerle sürekli dönüşüm içinde olduğunu savundu.
Deep time düşüncesi modern jeolojinin kurucu kırılmalarındandır.
Bugünkü izRoyal Society / Salisbury Crags bağlantısı
1788Erken modernYıl düzeyi
Hutton teorisini yayımladı
Theory of the Earth makalesi basılı biçimde dolaşıma girdi.
Edinburgh gözlemlerini küresel jeoloji tartışmasına taşıdı.
Bugünkü izSalisbury Crags / NLS
17 Temmuz 1790Erken modernGün/Ay/Yıl
Adam Smith öldü
Smith Edinburgh’da öldü ve Canongate Kirkyard’a gömüldü.
Aydınlanma rotasının en somut mezar ve ev bağlantılarından biridir.
Bugünkü izCanongate Kirkyard / Panmure House
1795Erken modernYıl düzeyi
Hutton Theory of the Earth kitap baskısını yayımladı
İki ciltlik çalışma jeolojik döngü ve derin zaman fikrini daha geniş sundu.
Modern jeolojinin temel metinlerinden biridir.
Bugünkü izNational Library / Hutton sites
26 Mart 1797Erken modernGün/Ay/Yıl
James Hutton öldü
Hutton Edinburgh’da öldü.
Şehrin doğal çevresini bilimsel laboratuvar gibi okuyan kuşağın simgesel sonlarından biridir.
Bugünkü izGreyfriars Kirkyard / Hutton Memorial Garden
1802Modern dönemKesin
John Playfair Hutton’ı açıklayan eserini yayımladı
Playfair Hutton’ın zor metnini daha açık biçimde anlatarak fikirlerinin yayılmasını sağladı.
Bilimsel keşif kadar açıklama ve öğretimin de etkili olduğunu gösterir.
Bugünkü izUniversity / Salisbury Crags
19. yüzyıl başıModern dönemDönem
Dugald Stewart’ın dersleri uluslararası etki yarattı
Stewart’ın ahlak ve zihin felsefesi dersleri Britanya, Avrupa ve Amerika’dan öğrencileri etkiledi.
Aydınlanma düşüncesinin 19. yüzyıl başına uzanan eğitim mirasını temsil eder.
Bugünkü izUniversity / Dugald Stewart Monument
19. yüzyıl başıModern dönemDönem
Dugald Stewart anıtlaştırıldı
Calton Hill’deki neoklasik anıt Aydınlanma düşünürlerinin şehir siluetine taşınmasının parçası oldu.
Düşünür kültünün fiziksel kent kimliğine dönüşmesini gösterir.
Bugünkü izCalton Hill
1820’lerModern dönemDönem
‘Athens of the North’ imgesi güçlendi
Neoklasik mimari, üniversite ve düşünürler sayesinde Edinburgh Kuzeyin Atinası olarak tanımlandı.
Aydınlanma mirasının şehir kimliğine dönüştüğünü gösterir.
Bugünkü izCalton Hill / New Town
19. yüzyılModern dönemDönem
Aydınlanma kanonu oluştu
Hume, Smith, Black, Hutton ve diğerleri İskoç ulusal entelektüel kanonunda merkezileşti.
Sonraki kuşakların kimi isimleri öne çıkarıp kimilerini gölgede bırakmasını gösterir.
Bugünkü izMüzeler / üniversite
19. yüzyıl sonuModern dönemDönem
RSE Aydınlanma cemiyet geleneğini sürdürdü
Royal Society of Edinburgh bilimsel toplantı ve yayınlarla yaşamaya devam etti.
18. yüzyıl sosyalliğinin kalıcı bilim kurumuna evrimini gösterir.
Bugünkü izGeorge Street
20. yüzyıl başıModern dönemDönem
Aydınlanma figürleri şehir markasına yerleşti
Heykeller, mezarlar, kurum isimleri ve yayınlar dönemi Edinburgh kimliğinin temel parçası yaptı.
Fikir tarihinin kent belleğine dönüşümünü gösterir.
Bugünkü izOld Town / New Town / Calton Hill
20. yüzyıl ortasıModern dönemDönem
Scottish Enlightenment ayrı araştırma alanı olarak güçlendi
Felsefe tarihinin ötesinde sosyal, ekonomik ve bilimsel ağlar araştırılmaya başladı.
Dönemin modern akademik çerçevesini oluşturdu.
Bugünkü izUniversity of Edinburgh
20. yüzyıl sonuModern dönemDönem
Kulüpler ve sosyallik yeniden incelendi
Araştırmacılar yayınlanmış eserlerin yanında tavernalar, kulüpler, mektuplar ve dostluk ağlarına yöneldi.
Aydınlanmayı sosyal pratik olarak anlamayı güçlendirdi.
Bugünkü izUniversity Archives / NLS
1995Yakın dönemKesin
Old and New Towns UNESCO listesine girdi
Aydınlanma çağında biçimlenen New Town, Old Town’la birlikte Dünya Mirası oldu.
Fikir ve planlama tarihinin küresel miras statüsüne dönüşmesini gösterir.
Bugünkü izOld and New Towns
2000’lerGünümüzDönem
Hume, Smith ve Hutton şehir rotalarının merkezine yerleşti
Anıtlar, mezarlar ve ev bağlantıları turistik ve eğitsel rotalarda daha görünür hâle geldi.
Soyut fikir tarihini yürünebilir kent hafızasına dönüştürdü.
Bugünkü izRoyal Mile / Canongate / Calton Hill
21 Haziran 2019GünümüzGün/Ay/Yıl
NLS Northern Lights sergisi açıldı
National Library of Scotland büyük Scottish Enlightenment sergisinde ilk baskı, yazma ve nesneleri bir araya getirdi.
Dönemin maddi kültürünü geniş kitleye taşıdı.
Bugünkü izNational Library of Scotland
2020’lerGünümüzDönem
İmparatorluk ve kölelik bağlantıları yeniden tartışıldı
Düşünürlerin ve kurumların imparatorluk, ırk hiyerarşileri ve Atlantik ekonomileriyle ilişkileri daha görünür incelenmeye başladı.
Dönemi yalnız ilerleme öyküsü olarak anlatmaktan kaçınmayı sağlar.
Bugünkü izUniversity / museums
2026GünümüzYıl düzeyi
Aydınlanma mirası yaşayan tartışma alanı
Edinburgh Aydınlanması bugün felsefe, iktisat, bilim, şehircilik ve sömürgecilik eleştirileri birlikte ele alınarak yorumlanıyor.
Dönemin hem başarılarını hem çelişkilerini aynı dosyada tutmayı sağlar.
Bugünkü izEdinburgh üniversite ve müze çevreleri