Genel çerçeve
Babürlüler bir anda ortaya çıkmış bir hanedan değildir; Orta Asya'daki Timurlu miras, Özbek baskısı, Afgan ve Delhi Sultanlığı rekabeti, Hint alt kıtasındaki siyasî parçalanma ve yeni ateşli silah teknolojileri bu devletin kuruluşunu hazırladı. Kuruluş dönemi fetih ve hayatta kalma mücadelesiyken, olgunluk dönemi merkezî idare, vergi reformu, eyalet sistemi, saray kültürü ve din siyasetiyle şekillendi. Daha sonraki yüzyılda ise aynı imparatorluk ardıllık kavgaları, taşra özerkleşmesi, Maratha ve Sih güçlenmesi, İran ve Afgan saldırıları ve İngiliz Doğu Hindistan Şirketi baskısı altında daraldı. Bu kronoloji, Babürlüleri yalnız büyük hükümdarlar üzerinden değil; savaşlar, idarî reformlar, isyanlar, ekonomi, mimari ve çöküş dinamikleri üzerinden birlikte okumayı amaçlar.
Timur'un Hindistan Seferi
Timur Delhi'ye kadar ilerleyerek Kuzey Hindistan üzerinde yıkıcı bir etki bıraktı.
Timur'un Ölümü
Timur'un ölümünden sonra mirası farklı kollara ayrıldı.
Timurlu Dünyada Hanedan Rekabeti
Maveraünnehir ve Horasan çevresinde Timurlu prenslikleri birbirleriyle mücadele etti.
Semerkant'ın Timurlu Prestiji
Semerkant Timurlu meşruiyetinin ana sembollerinden biri olarak kaldı.
Şahruh'un Ölümü
Timurlu merkezî gücü zayıfladı.
Ebu Said Dönemi
Timurlu dünyada yeniden toparlanma denemeleri görüldü.
Fergana ve Maveraünnehir'de Hanedan Ağları
Timurlu prenslikleri bölgesel merkezler etrafında şekillendi.
Timurlu Kültürel Mirasın Güçlenmesi
İranî ve Türk saray kültürü Timurlu çevrelerde olgunlaştı.
Özbek Baskısının Artışı
Şeybani Özbekleri Maveraünnehir'de yükselmeye başladı.
Ebu Said'in Ölümü
Timurlu siyasal bütünlüğü yeniden sarsıldı.
Fergana'da Timurlu İktidarının Yerelleşmesi
Bölgesel hanedan kolları daha bağımsız hareket etti.
Babür'ün Doğumu
Zahirüddin Muhammed Babür Fergana'da doğdu.
Babür'ün Soy Meşruiyeti
Babür hem Timur'a hem anne tarafından Cengiz soyuna bağlandı.
Timurlu Saray Eğitimi
Babür klasik Timurlu prens eğitimi, şiir ve siyaset kültürü içinde yetişti.
Ömer Şeyh Mirza'nın Ölümü
Babür'ün babası ölünce genç yaşta Fergana tahtı Babür'e geçti.
Babür'ün İlk Taht Deneyimi
Henüz genç yaşta beyler ve rakip akrabalarla uğraşmak zorunda kaldı.
Semerkant'ın İlk Kez Ele Geçirilmesi
Babür kısa süreliğine Timurlu prestij merkezi Semerkant'ı aldı.
Fergana'nın Kaybı
Semerkant uğruna Fergana üzerindeki denetim sarsıldı.
Özbek Baskısının Şiddetlenmesi
Muhammed Şeybani Han Babür'ün Orta Asya'daki tutunmasını zorlaştırdı.
Semerkant'ın Kaybedilmesi
Babür Semerkant'ı elde tutamadı.
Şeybani Han'ın Üstünlüğü
Özbekler bölgede baskın güç haline geldi.
Babür'ün Yeniden Güç Toplama Çabası
Babür çevre destekleriyle yeniden toparlanmaya çalıştı.
Orta Asya'da Tutunma Krizi
Babür ardı ardına darbeler aldı.
Kabil'in Ele Geçirilmesi
Babür Kabil'i alarak yeni bir güç merkezi kurdu.
Kabil Merkezli Yeni Başlangıç
Babür Orta Asya'dan çok Afganistan-Hindistan eksenine yaklaşmaya başladı.
Hindistan'a İlk Bakış
Babür kuzeybatı Hindistan'a yönelik ilk keşif ve akınlarını yaptı.
Timurlu ve Safevî Dünyalarla Temas
Babür komşu güçlerle ilişkilerini yeniden kurdu.
Padişah" İddiasının Güçlenmesi
Babür hanedan statüsünü yükselten bir hükümdarlık dili kullanmaya başladı.
Kabil Çevresinde İstikrar Arayışı
Babür yerel aşiretler ve ileri gelenlerle düzen kurmaya çalıştı.
Hindukuş Geçitlerinin Denetimi
Dağ geçitleri üzerinde denetim siyaseti önem kazandı.
Merv Savaşı ve Şeybani'nin Ölümü
Safevîlerin Şeybani Han'ı yenmesi Babür için yeni fırsat doğurdu.
Semerkant'ın Yeniden Alınması
Babür Safevî desteğiyle Semerkant'a girdi.
Ghujduvan Yenilgisi ve Geri Çekilme
Babür Orta Asya'da kalıcı olamadı ve çekildi.
Kabil'e Dönüş
Babür yeniden Afgan merkezli siyasete odaklandı.
Kuzey Hindistan Gözlemlerinin Artması
Babür Pencap ve Hindistan siyasetini daha yakından izledi.
Pencap'a Yönelik Strateji
Sınır bölgelerindeki yerel destekler araştırıldı.
Lodi Hanedanının Zayıflaması
Delhi Sultanlığı içinde iç çekişmeler arttı.
İbrahim Lodi'nin Tahta Çıkışı
Yeni sultan birçok Afgan ileri gelenle gerilim yaşadı.
Pencap Üzerine Baskının Artması
Babür sınır bölgelerine yönelik etkisini artırdı.
İlk Ciddi İndus Geçişleri
Babür seferlerinde Hindistan coğrafyasını daha yakından tanıdı.
Bajaur ve Bhera Seferleri
Babür kuzeybatıdaki bazı merkezlerde otorite kurdu.
Sialkot ve Çevresi Üzerinde Baskı
Babür'ün Pencap üzerindeki etkisi arttı.
Kandahar'ın Alınması
Babür Kandahar'ı denetimine kattı.
Davet ve Fırsatlar
Lodi karşıtları Babür ile temaslarını artırdı.
Lahor'a İlk Giriş
Babür Pencap'ta etkisini güçlü biçimde hissettirdi.
Büyük Hindistan Seferinin Başlaması
Babür kesin fetih amacıyla Kabil'den hareket etti.
Birinci Panipat Savaşı
Babür, İbrahim Lodi'yi topçu ve düzenli savaş taktiğiyle yendi.
Delhi ve Agra'nın Ele Geçirilmesi
Babür Kuzey Hindistan'ın ana merkezlerini denetim altına aldı.
Ateşli Silahların Üstünlüğü
Panipat'ta top ve tüfekli savaş düzeni belirleyici oldu.
Ganimet ve Meşruiyet Dağılımı
Babür fetih sonrası asker ve beyler arasındaki sadakati pekiştirdi.
Hanua Savaşı
Babür Rana Sanga önderliğindeki Rajput ittifakını yendi.
Gazi Söylemi ve Moral Siyaset
Babür savaş öncesi dinsel ve askerî dili birlikte kullandı.
Chanderi'nin Alınması
Rajput direnci önemli bir merkezde kırıldı.
Ghaghra Savaşı
Babür Afgan güçlerini ve doğudaki rakipleri yendi.
Babür'ün Ölümü
Kurucu hükümdar Agra'da öldü.
Hümayun'un Tahta Çıkışı
Babür'ün oğlu Hümayun hükümdar oldu.
Babürname Mirası
Babür'ün hatıraları hanedanın zihniyet dünyasını yansıtan büyük eser olarak kaldı.
Kardeşlerle Güç Paylaşımı Sorunu
Kamran, Askari ve Hindal ile ilişkiler siyaseti zorlaştırdı.
Doğu Afgan Direncinin Sürmesi
Afgan unsurlar yeni rejime boyun eğmedi.
Hümayun'un İmparatorluğu Toparlama Çabası
Yeni hükümdar farklı cephelerde otorite kurmaya çalıştı.
Gujarat ve Batı Siyaseti
Hümayun batıdaki güçlü sultanlıklara yönelmek zorunda kaldı.
Gujarat Seferi Başarısı
Hümayun Gujarat'ta geçici üstünlük kurdu.
Sher Khan'ın Yükselişi
Doğuda Sher Khan Sur giderek güçlendi.
Chunar Kuşatması
Hümayun doğu rakiplerini bastırmaya çalıştı.
Bengal Seferi
Hümayun Bengal'e ilerledi.
Chausa Savaşı
Sher Shah Suri, Hümayun'u ağır yenilgiye uğrattı.
Kannauj / Bilgram Yenilgisi
Hümayun yeniden yenildi ve Hindistan'dan çekildi.
Sur Hanedanının Kuruluşu
Sher Shah Suri Delhi tahtını aldı.
Hümayun'un Sürgün Yılları
Hümayun Sind, İran ve çevrede destek aradı.
Ekber'in Doğumu
Hümayun'un oğlu Ekber sürgün şartlarında dünyaya geldi.
Safevîlerle Yakınlaşma
Hümayun İran desteğine daha fazla yöneldi.
İran Sığınağı
Hümayun Safevî sarayında destek buldu.
Kandahar ve Kabil'in Geri Alınması
Hümayun Afgan merkezlerini yeniden denetimine kattı.
Sher Shah'ın Ölümü
Sur Hanedanı güçlü kurucusunu kaybetti.
Kamran'la Çatışmalar
Hümayun kardeşi Kamran'ın muhalefetiyle uğraştı.
Kabil Üzerinde Kontrol Mücadelesi
Afgan ve hanedan rakipleriyle mücadele sürdü.
Sürgünden Güce Dönüş
Hümayun yavaş yavaş askeri ve siyasî gücünü topladı.
Kamran Sorununun Azalması
İç hanedan rakipleri etkisizleşmeye başladı.
Sur Hanedanında Parçalanma
Sher Shah sonrası yönetim zayıfladı ve bölündü.
Delhi'nin Geri Alınması
Hümayun Sur rakiplerini yenerek Delhi'ye döndü.
Hümayun'un Ölümü
Kütüphaneden düşmesi sonucu Hümayun öldü.
Ekber'in Tahta Çıkışı
Henüz genç yaşta Ekber hükümdar ilan edildi.
Bairam Han Naipliği
Tecrübeli komutan Bairam Han genç hükümdarın koruyucusu oldu.
İkinci Panipat Savaşı
Hemu yenildi ve Delhi yeniden kesin biçimde Babürlülerin eline geçti.
Kuzey Hindistan'da İstikrar Arayışı
Ekber yönetimi çekirdek bölgeleri sağlamlaştırdı.
Ekber'in Fiilen İktidarı Ele Alması
Ekber Bairam Han'ın vesayetini sona erdirdi.
Malwa Seferi
Ekber Malwa'yı ele geçirerek yayılma siyasetini sürdürdü.
Rajputlarla Evlilik ve İttifak Politikası
Amber hanedanıyla bağ kuruldu.
Hac Vergisinin Kaldırılması
Ekber bazı dinî mali yükleri kaldırdı.
Cizyenin Kaldırılması
Gayrimüslimlerden alınan cizye vergisi kaldırıldı.
Gondwana Seferi
Merkezî idare yeni bölgelere yayıldı.
Chittor Kuşatması
Mewar'ın önemli kalesi hedef alındı.
Chittor'un Düşüşü
Ekber büyük sembolik zafer kazandı.
Ranthambore'un Alınması
Bir başka güçlü Rajput merkezi düştü.
Prens Selim'in Doğumu
Geleceğin Cihangir'i dünyaya geldi.
Rajput Entegrasyonunun Derinleşmesi
Birçok Rajput ileri geleni imparatorluk hizmetine girdi.
Fethpur Sikri'nin Kuruluşu
Ekber yeni başkentini inşa etmeye başladı.
Gujarat Seferi
Ekber ticari açıdan çok önemli Gujarat'a yöneldi.
Gujarat'ın Fethi
Ahmedabad ve çevresi ele geçirildi.
Bengal Seferinin Başlaması
Doğu Hindistan üzerindeki denetim hedeflendi.
İbadethane Tartışmaları
Ekber Fethpur Sikri'de farklı din temsilcilerini tartıştırdı.
Haldighati Savaşı
Mewar'ın meşhur direnişi büyük ölçüde kırıldı.
Bengal ve Bihar'ın Pekiştirilmesi
Doğudaki idarî düzen geliştirildi.
Mahzar Belgesi
Ekber dinî yorum üstünlüğünü güçlendiren siyaset izledi.
Mansabdari Sisteminin Olgunlaşması
Askerî-bürokratik rütbe sistemi daha düzenli hale getirildi.
Vergi Reformları
Todar Mal çizgisinde gelir tespiti ve sınıflandırma geliştirildi.
Kabil Seferi
Hanedan içi ve sınır sorunları bastırıldı.
Din-i İlahi Tartışmaları
Ekber çevresinde yeni ahlaki-simgesel bağlılık arayışları gelişti.
Gujarat İsyanlarının Bastırılması
Yeni fethedilen bölgelerde merkezî denetim tekrar kuruldu.
Başkentin Lahor'a Kaydırılması
Kuzeybatı güvenliği için saray bir süre Lahor'a taşındı.
Keşmir'in Katılması
Babürlüler Keşmir'i denetim altına aldı.
Sınır Güvenliğinin Artırılması
Kabil-Keşmir hattında savunma politikaları geliştirildi.
Keşmir'de İdarenin Kurulması
Yeni bölgeye Babürlü idaresi yerleştirildi.
Dekken'e Elçiler ve Baskı
Güney sultanlıklarına Babürlü üstünlüğü hissettirildi.
Sind'in Katılması
İndus aşağı havzası da imparatorluk ağına girdi.
Kandahar'ın Yeniden Alınması
Babürlüler Safevîlere karşı önemli sınır merkezini geri aldı.
Dekken Seferlerinin Hızlanması
Ahmednagar bölgesi hedefe alındı.
Prens Selim'in İsyan Eğilimleri
Veliaht ile Ekber arasındaki gerilim arttı.
Ahmednagar Baskısı
Dekken'de Babürlü nüfuzu daha görünür hale geldi.
Asirgarh'ın Alınması
Khandesh bölgesi üzerinden Dekken yolu açıldı.
Selim'in Açık Muhalefeti
Veliaht neredeyse bağımsız bir güç gibi davrandı.
Ekber'in Ölümü
İmparatorluğun en büyük kurucularından biri öldü.
Cihangir'in Tahta Çıkışı
Prens Selim, Cihangir unvanıyla hükümdar oldu.
Hüsrev İsyanı
Cihangir'in oğlu Hüsrev ayaklandı ancak bastırıldı.
Sih Dünyasıyla Gerilimin Artması
Guru Arjan'ın ölümü sonrası Babürlü-Sih ilişkileri sertleşti.
Nur Cihan Çevresinin Yükselişi
Saray içinde etkili bir güç çevresi şekillenmeye başladı.
İngiliz Doğu Hindistan Şirketi Teması
İngilizler Hindistan ticaretine kalıcı giriş aradı.
Nur Cihan ile Evlilik
Nur Cihan saray siyasetinde çok etkili hale geldi.
Surat Yakınlarında İngiliz Deniz Başarısı
Portekiz etkisine karşı İngiliz nüfuzu arttı.
Surat Fabrikasına İzin
İngilizlere ticari üs imkânı verildi.
Mewar'la Uzlaşma
Uzun Rajput direnci uzlaşmayla yatıştırıldı.
Sir Thomas Roe Elçiliği
İngiliz diplomatik temsilcisi sarayda ayrıcalık aradı.
Dekken Başarıları ve Prens Hürrem
Prens Hürrem askeri başarılarla öne çıktı.
Safevî ve Dekken Dengeleri
Babürlüler aynı anda batı ve güney siyasetini yönetmeye çalıştı.
Kandahar'ın Safevîlerce Alınması
Babürlüler önemli sınır merkezini kaybetti.
Prens Hürrem'in Gerilimi
Şah Cihan olacak Hürrem saray dengelerinde daha sert tavır aldı.
Hürrem İsyanı
Veliaht adayı Cihangir'e karşı isyan etti.
Saray Fraksiyonlarının Sertleşmesi
Nur Cihan çevresi ve prensler arasındaki rekabet büyüdü.
Mahabat Han Krizi
Komutan Mahabat Han saray üzerinde baskı kurdu.
Cihangir'in Ölümü
Cihangir öldü ve ardıllık mücadelesi hızlandı.
Şah Cihan'ın Tahta Çıkışı
Prens Hürrem rakiplerini tasfiye ederek hükümdar oldu.
Rakip Prenslerin Tasfiyesi
Taht güvenliği için sert hanedan siyaseti izlendi.
Dekken Seferlerinin Yeniden Yoğunlaşması
Şah Cihan güney meselesine ağırlık verdi.
Mümtaz Mahal'in Ölümü
Şah Cihan'ın gözde eşi öldü.
Taç Mahal İnşasının Başlaması
Agra'da büyük anıt mezar projesi başladı.
Portekizlilerin Hugli'den Çıkarılması
Babürlüler Bengalde Portekiz etkisini sınırladı.
Ahmednagar'ın Nihai Çöküşü
Dekken'de Babürlü nüfuzu genişledi.
Safevîlerle Gergin Diplomasi
Kandahar sorunu sürmeye devam etti.
Dekken Düzeni ve Aurangzeb'in İlk Rolü
Genç prens Evrengzib Dekken idaresinde tecrübe kazandı.
Şahcihanabad Projesi
Yeni imparatorluk başkenti Delhi'de inşa edilmeye başlandı.
Kandahar'ın Geri Alınması
Babürlüler bir süreliğine Kandahar'ı tekrar ele geçirdi.
Merkezî Saray Kültürünün Yükselişi
Nakkaşhane, tarih yazımı ve tören düzeni olgunlaştı.
Kızıl Kale İnşası
Delhi'deki büyük saray-kale kompleksi yükselmeye başladı.
Orta Asya'ya Yönelik Hayaller
Balkh ve Badahşan çevresine müdahaleler denendi.
Balkh Seferi Sorunları
Kuzeybatı girişimi ağır lojistik yük yarattı.
Orta Asya Girişiminin Başarısızlığı
Babürlüler bölgede kalıcı olamadı.
Şahcihanabad'ın Başkent Oluşu
Delhi yeniden imparatorluğun siyasî kalbi haline geldi.
Kandahar'ın Yeniden Kaybı
Safevîler Kandahar'ı geri aldı.
Kandahar'ı Geri Alma Çabaları
Şah Cihan kaybı telafi etmek istedi ancak sonuç alamadı.
Taç Mahal'in Büyük Ölçüde Tamamlanması
Anıt mezar esas biçimini aldı.
Kandahar Girişimlerinin Sonu
Safevî cephesinde umutlar tükendi.
Dekken Sultanlıkları Üzerindeki Baskı
Bijapur ve Golkonda üzerinde Babürlü nüfuzu arttı.
Şah Cihan'ın Hastalanması
Hükümdarın ağır hastalığı ardıllık savaşını başlattı.
Samugarh Savaşı
Evrengzib, Dara Şükoh'u yenerek üstünlüğü ele geçirdi.
Evrengzib'in Tahta Çıkışı
Aurangzeb Âlemgir unvanıyla hükümdar oldu.
Şah Cihan'ın Hapsedilmesi
Eski hükümdar Agra'da gözetim altında tutuldu.
Dara Şükoh'un Tasfiyesi
Rakip prens idam edildi.
Deorai Sonrası Veraset Mücadelesinin Bitmesi
Rakip kardeşler etkisizleştirildi.
Şuja ve Murad Sorununun Sona Ermesi
Diğer kardeş rakipler de ortadan kaldırıldı.
Mir Jumla ve Assam Seferleri
Doğu sınırlarında imparatorluk nüfuzu genişletilmeye çalışıldı.
Şivaji'nin Surat Baskını
Maratha lideri Şivaji imparatorluk ticaret merkezine darbe vurdu.
Purandar Antlaşması
Babürlüler Şivaji ile geçici uzlaşma yaptı.
Şivaji'nin Agra Krizi ve Kaçışı
Şivaji saraydan kaçtı ve yeniden güç kazandı.
Şah Cihan'ın Ölümü
Eski hükümdar öldü.
Kuzeybatı ve Aşiret İsyanları
Peştun ve sınır bölgeleri sürekli sorun çıkardı.
Tapınak Politikalarında Sertleşme
Bazı büyük Hindu tapınaklarına karşı yıkım ve denetim siyaseti izlendi.
Cizyenin Geri Getirilmesi
Ekber döneminde kaldırılmış vergi yeniden yürürlüğe kondu.
Jat Ayaklanmaları
Mathura ve çevresinde yerel isyanlar büyüdü.
Satnami Ayaklanması
Dinsel-toplumsal bir grup devlete karşı ayaklandı.
Şivaji'nin Taç Giymesi
Şivaji bağımsız Maratha krallığını ilan etti.
Guru Tegh Bahadur'un İdamı
Sih tarihinde kırılma yaratan olay yaşandı.
Güneyde Sürekli Seferler
Evrengzib Dekken sorununu bizzat çözme eğilimine girdi.
Rajput Krizi
Marwar veraseti yüzünden Rajputlarla büyük gerilim çıktı.
Evrengzib'in Dekken'e İnmesi
Hükümdar uzun süre güneyde kalacak biçimde sefere çıktı.
Maratha Baskısının Sürmesi
Hızlı baskınlar ve hareketli savaş Babürlüleri yordu.
Bijapur'un Fethi
Dekken sultanlıklarından biri ortadan kaldırıldı.
Golkonda'nın Fethi
Zengin Golkonda da Babürlü hakimiyetine girdi.
Dekken'de Doğrudan İdare Sorunu
Yeni fethedilen geniş alanları yönetmek zorlaştı.
Şambhaji'nin Yakalanması ve Ölümü
Şivaji'nin oğlu idam edildi.
İngilizlerin Kalküta Çevresinde Yerleşmesi
Doğu Hindistan Şirketi Bengal'de daha kalıcı hale geldi.
Kalküta Üslerinin Güçlenmesi
Şirket Bengal'de köy ve ticaret noktaları üzerinde daha sağlam denetim kurdu.
Dekken Savaşlarının Yıpratıcı Hale Gelmesi
Uzayan seferler hazineyi, orduyu ve eyalet düzenini zorladı.
Evrengzib'in Ölümü
Uzun saltanatın ardından Evrengzib öldü.
Bahadır Şah I Dönemi
Yeni hükümdar hanedan içi mücadeleyi kazanarak tahta çıktı.
Yeni Veraset Bunalımı
Bahadır Şah'ın ölümüyle taht mücadeleleri yeniden sertleşti.
Ferruhsiyer'in Tahta Çıkışı
Saray hizipleri ve Seyyid Kardeşlerin desteğiyle yeni hükümdar başa geçti.
İngiliz Doğu Hindistan Şirketi Fermanı
Şirkete Bengal başta olmak üzere önemli ticari imtiyazlar tanındı.
Nadir Şah'ın Delhi'yi Yağmalaması
İran hükümdarı Nadir Şah Delhi'yi işgal edip büyük yağma gerçekleştirdi.
Plassey Savaşı
İngiliz Doğu Hindistan Şirketi Bengal'de belirleyici zafer kazandı.
Baksar Savaşı ve Sonrası
Şirket kuvvetleri Babür imparatoru, Avadh ve Bengal ittifakını yendi.