Arap-Berberi Fethi ve Endülüs’ten Çekilme: 711’den 1609’a İberya

589Geç antikYıl

Vizigot Krallığı Katolikleşir

III. Toledo Konsili sonrasında Vizigot yönetimi Katolik kimliği güçlendirdi.

İberya’da din ve siyaset ilişkisi fetih öncesinde zaten belirleyiciydi.

7. yüzyılOrta çağDönem

Vizigot iç çekişmeleri

Taht kavgaları, aristokrat rekabeti ve bölgesel ayrılıklar krallığı zayıflattı.

711 fethinin hızlı olmasında iç bölünmeler önemli rol oynadı.

698Orta çağYıl

Kartaca’nın Müslümanlarca alınması

Kuzey Afrika’da Emevi hâkimiyeti güçlendi.

İberya’ya geçiş için askerî ve idari zemin oluştu.

705Orta çağYıl

Musa ibn Nusayr’ın Kuzey Afrika valiliği

Musa, Mağrip’te Emevi kontrolünü pekiştirdi.

İberya seferinin arkasındaki bölgesel yönetim gücü şekillendi.

710Orta çağYıl

Vizigot taht krizi

Kral Witiza sonrası Roderic ve rakipleri arasında iktidar mücadelesi yaşandı.

Müslüman seferi yerel kriz ortamında gerçekleşti.

711Orta çağYıl

Tarık ibn Ziyad Cebelitarık’a çıkar

Arap-Berberi kuvvetleri Kuzey Afrika’dan İberya’ya geçti.

Cebelitarık adı bile Tarık’ın dağı anlamıyla bu geçişin hafızasını taşır.

711Orta çağYıl

Guadalete Savaşı

Roderic’in ordusu Tarık kuvvetleri karşısında yenildi; kralın öldüğü kabul edilir.

Vizigot krallığının merkezi direnci çöktü.

711Orta çağYıl

Toledo yolu açılır

Vizigot elitinin kaybı başkent Toledo’nun savunmasını zayıflattı.

Fetih, tek bir muharebeden sonra hızla siyasi çözücü etki yarattı.

712Orta çağYıl

Musa ibn Nusayr İberya’ya geçer

Musa takviye kuvvetlerle fetih sürecine katıldı.

Arap komuta unsuru ile Berberi askerî güç birlikte hareket etti.

712Orta çağYıl

Sevilla ve Merida hattı

Güney ve batı kentleri savaş, anlaşma ve teslimiyetlerle Emevi kontrolüne girdi.

Fetih yalnız kılıçla değil, yerel anlaşmalarla da ilerledi.

713Orta çağYıl

Theodemir Antlaşması

Güneydoğuda yerel yönetici Theodemir ile Müslümanlar arasında özerklik içeren anlaşma yapıldı.

Al-Andalus’un kuruluşunda pragmatik vergi ve himaye politikası görüldü.

714Orta çağYıl

Musa ve Tarık Şam’a çağrılır

Fetih komutanları Emevi merkezine geri çağrıldı.

Al-Andalus’un yönetimi yerel valiler ve Şam-Kayrevan bağlantısıyla sürdü.

715Orta çağYıl

Kurtuba merkez olur

Córdoba/Kurtuba yeni İslamî yönetimin merkezi haline geldi.

Şehir ileride Batı İslam dünyasının en parlak merkezlerinden biri olacaktı.

718Orta çağYıl

Kuzey dağlık bölgelerde direnç

Asturias ve Galicia gibi kuzey alanları tam kontrol altına alınamadı.

Reconquista anlatısının coğrafi çekirdeği kuzeyde kaldı.

721Orta çağYıl

Toulouse yenilgisi

Emevi kuvvetleri Akitanya’da yenilgi yaşadı.

Pirene ötesi genişleme sınırlarla karşılaştı.

722Orta çağYıl

Covadonga geleneği

Asturias direnişi geleneksel olarak Reconquista’nın başlangıç sembolü sayılır.

Tarihî ölçeği tartışmalı olsa da Hristiyan hafızasında büyük anlam kazandı.

732Orta çağYıl

Tours/Poitiers Savaşı

Frank lideri Charles Martel, Emevi ilerleyişini durdurdu.

Al-Andalus’un kuzeye yayılması sınırlanırken İberya merkezli dönem güçlendi.

740Orta çağYıl

Berberi İsyanı

Kuzey Afrika ve İberya’daki Berberi askerler eşitsizliklere karşı ayaklandı.

Arap-Berberi gerilimi al-Andalus yönetimini içeriden sarstı.

750Orta çağYıl

Abbasi Devrimi

Emevi hanedanı doğuda devrildi.

Endülüs’te bağımsız Emevi çizgisi için fırsat doğdu.

756Orta çağYıl

I. Abdurrahman Kurtuba Emirliği’ni kurar

Emevi prensi Abdurrahman İberya’da bağımsız emirlik kurdu.

Al-Andalus, Abbasi merkezinden bağımsız Batı İslam devleti oldu.

785Orta çağYıl

Kurtuba Ulu Camii başlar

I. Abdurrahman döneminde büyük cami inşa edilmeye başlandı.

Mimari, yeni Emevi meşruiyetinin en güçlü sembolü oldu.

8-9. yüzyıllarOrta çağDönem

Mozarap ve Yahudi toplulukları

Müslüman yönetimi altında Hristiyan ve Yahudi toplulukları farklı statülerle yaşamını sürdürdü.

Toplum tek renkli değil, dinî-hukuki katmanlar içinde çok toplulukluydu.

9. yüzyılOrta çağDönem

Sulama ve tarım yenilikleri

Endülüs’te su kanalları, bahçeler, narenciye, pirinç ve yeni ürünler yayıldı.

Fetih, tarım peyzajını da değiştirdi.

9. yüzyılOrta çağDönem

Arapça yönetim dili

Arapça idare, ilim ve yüksek kültür dili haline geldi.

Yerel toplumlar yeni dilsel hiyerarşiyle karşılaştı.

822Orta çağYıl

Ziryab Kurtuba’ya gelir

Doğulu müzisyen ve kültür figürü Ziryab saray adabı, müzik ve giyim üzerinde etkili oldu.

Endülüs kültürü Bağdat ve Akdeniz zevklerini yerel biçimde dönüştürdü.

852-886Orta çağAralık

Muhammed I dönemi

İç isyanlar, sınır savaşları ve yerel güçlerle mücadele yaşandı.

Al-Andalus’un parlaklığı sürekli istikrar anlamına gelmiyordu.

880’lerOrta çağDönem

İbn Hafsun isyanı

Güneyde Ömer ibn Hafsun uzun süreli isyanla Kurtuba otoritesini zorladı.

Merkezi devlet kırsal ve yerel aristokrasiyle mücadele etmek zorunda kaldı.

10. yüzyılOrta çağDönem

Kurtuba’nın parlak çağı

Kütüphaneler, zanaat, sulama, ticaret ve bilimsel faaliyetler gelişti.

Al-Andalus Akdeniz’in büyük kültür merkezlerinden biri oldu.

10. yüzyılOrta çağDönem

Yahudi altın çağı başlangıcı

Kurtuba ve diğer merkezlerde Yahudi bilginler yönetim, tıp ve şiirde önemli roller aldı.

Al-Andalus çok dinli kültürel üretim alanı oldu.

10. yüzyılOrta çağDönem

Tıp ve bilim

El-Zehravi gibi hekimler cerrahi ve tıp alanında kalıcı eserler verdi.

Endülüs bilimi Latin Avrupa’ya aktarılacak bilgi birikimi üretti.

10. yüzyılOrta çağDönem

Kâğıt ve kitap kültürü

Kitap kopyalama, kütüphane ve eğitim çevreleri gelişti.

Bilginin dolaşımı hızlandı.

912Orta çağYıl

III. Abdurrahman iktidara gelir

Genç hükümdar parçalanmış emirliği yeniden toparlamaya başladı.

Endülüs’ün en parlak siyasi döneminin zemini atıldı.

929Orta çağYıl

Kurtuba Halifeliği ilan edilir

III. Abdurrahman kendini halife ilan etti.

Al-Andalus, İslam dünyasında bağımsız ve iddialı bir merkez olduğunu duyurdu.

936Orta çağYıl

Medinetü’z-Zehra inşası

Kurtuba yakınında görkemli saray-şehir kuruldu.

Halifelik ihtişamı mimari ve şehircilikle sahneye kondu.

961Orta çağYıl

II. Hakem dönemi

Kitap, bilim ve kültür himayesi güçlendi.

Endülüs bilgi dolaşımı açısından büyük prestij kazandı.

976Orta çağYıl

II. Hişam çocuk halife olur

Sarayda fiilî yönetim güçlü vezir ve askerî liderlerin eline geçti.

Halifeliğin iç dengesi kırılganlaştı.

978-1002Orta çağAralık

Almanzor dönemi

Almanzor kuzey Hristiyan krallıklara seferler düzenledi.

Kurtuba askeri açıdan güçlü görünse de sistem kişisel iktidara bağımlı hale geldi.

997Orta çağYıl

Santiago de Compostela seferi

Almanzor’un seferi Hristiyan hafızasında büyük yıkım olarak yer etti.

Sınır savaşları dinî semboller üzerinden derin anlam kazandı.

11. yüzyılOrta çağDönem

Çeviri zeminleri

Müslüman, Yahudi ve Hristiyan bilginler arasındaki temas Latin çevirilerin zeminini hazırladı.

Endülüs Avrupa entelektüel uyanışında köprü oldu.

1002Orta çağYıl

Almanzor ölür

Güçlü vezirin ölümü sonrası siyasi denge bozuldu.

Halifelik iç savaşlara sürüklendi.

1009Orta çağYıl

Fitne başlar

Kurtuba Halifeliği iç savaş ve taht mücadeleleriyle parçalandı.

Endülüs birliğinin dağılması Hristiyan krallıklar için fırsat yarattı.

1030-1080Orta çağAralık

Taifa krallıkları

Sevilla, Zaragoza, Toledo, Badajoz ve Granada gibi taifalar rekabet etti.

Kültürel parlaklık sürerken siyasi parçalanma derinleşti.

1031Orta çağYıl

Kurtuba Halifeliği sona erer

Halifelik kaldırıldı ve taifa beylikleri dönemi başladı.

Al-Andalus siyasi birlikten çok parçalı şehir devletleri dünyasına dönüştü.

1085Orta çağYıl

Toledo Kastilya tarafından alınır

VI. Alfonso Toledo’yu ele geçirdi.

Reconquista’da psikolojik ve stratejik büyük eşik aşıldı.

1086Orta çağYıl

Zellaka/Sagrajas Savaşı

Murabıtlar, Alfonso’ya karşı Müslüman taifalara yardım etti.

Kuzey Afrika güçleri Endülüs savunmasına doğrudan müdahil oldu.

1090’larOrta çağTarih etiketi

Murabıt hâkimiyeti

Murabıtlar taifaları kontrol altına aldı.

Siyasi birlik kısmen sağlandı ama yerel elitlerin özerkliği azaldı.

12. yüzyılOrta çağDönem

Toledo çeviri hareketi

Arapça felsefe, tıp ve bilim metinleri Latinceye çevrildi.

Antik ve İslamî bilgi Batı Avrupa üniversitelerine aktı.

12. yüzyılOrta çağDönem

İbn Rüşd

Kurtubalı filozof İbn Rüşd Aristoteles yorumlarıyla Avrupa düşüncesini etkiledi.

Endülüs felsefesi skolastik tartışmalara girdi.

12. yüzyılOrta çağDönem

İbn Tufeyl

Hayy ibn Yakzan gibi eserlerle akıl, doğa ve insan gelişimi tartışıldı.

Endülüs düşüncesi felsefi edebiyat üretti.

1118Orta çağYıl

Zaragoza düşer

Aragon Krallığı Zaragoza’yı ele geçirdi.

Ebro vadisinde Müslüman güç ciddi gerileme yaşadı.

1147Orta çağYıl

Muvahhidlerin yükselişi

Muvahhidler Kuzey Afrika’dan Endülüs’e geçerek Murabıtların yerini aldı.

Endülüs savunması yeni bir reformcu imparatorluk gücüne bağlandı.

1195Orta çağYıl

Alarcos Savaşı

Muvahhidler Kastilya karşısında büyük zafer kazandı.

Müslüman güçlerin hâlâ ciddi askerî kapasiteye sahip olduğu görüldü.

13. yüzyılOrta çağDönem

Mudéjar toplumları

Hristiyan krallıklar içinde Müslüman zanaatkâr ve köylüler yaşamaya devam etti.

Çekilme bir anda nüfus yokluğu değil, karma statülerle dönüşüm demekti.

13. yüzyılOrta çağDönem

Kastilya’da tercüme ve saray

X. Alfonso dönemi bilim ve çeviri çalışmalarıyla öne çıktı.

Al-Andalus mirası Hristiyan krallıklarca da kullanıldı.

1212Orta çağYıl

Las Navas de Tolosa

Hristiyan krallıkların birleşik ordusu Muvahhidleri ağır yenilgiye uğrattı.

Endülüs’ün siyasi dengesi Hristiyan krallıklar lehine geri dönülmez biçimde değişti.

1236Orta çağYıl

Kurtuba düşer

Kastilya, eski halifelik başkenti Kurtuba’yı aldı.

Al-Andalus’un simge merkezi Müslüman yönetimden çıktı.

1238Orta çağYıl

Nasri Granada Emirliği kurulur

Muhammed b. Yusuf b. Nasr, Granada merkezli son Müslüman devleti kurdu.

Endülüs artık güneyde sıkışmış ama kültürel olarak parlak bir emirliğe dönüştü.

1248Orta çağYıl

Sevilla düşer

Kastilya Sevilla’yı ele geçirdi.

Guadalquivir vadisi ve büyük şehirler Hristiyan kontrolüne geçti.

13-14. yüzyıllarOrta çağDönem

Alhambra’nın yükselişi

Granada’da Alhambra saray kompleksi Nasri sanatının simgesi oldu.

Siyasi sıkışma içinde bile yüksek sanat ve mimari üretildi.

14. yüzyılOrta çağDönem

Granada diplomasisi

Nasriler Kastilya, Meriniler ve Aragon arasında denge politikası izledi.

Küçük devlet hayatta kalmak için diplomasiyi silah kadar kullandı.

1340Orta çağYıl

Rio Salado Savaşı

Kastilya ve Portekiz güçleri Merini ve Granada kuvvetlerini yendi.

Kuzey Afrika’dan büyük yardım beklentisi zayıfladı.

1369Orta çağYıl

Kastilya iç savaşı sonrası denge

Kastilya taht mücadeleleri Granada’ya zaman kazandırdı.

Granada varlığını çoğu zaman diplomasi ve haraç dengesiyle sürdürdü.

15. yüzyılOrta çağDönem

İç Nasri çekişmeleri

Granada hanedan mücadeleleriyle zayıfladı.

Son Müslüman devlet dış baskı kadar iç bölünmeyle de çöktü.

1469Orta çağYıl

Ferdinand ve Isabella evlenir

Aragon ve Kastilya hanedanları birleşik siyasi güç oluşturdu.

Granada’nın karşısında daha koordine bir Hristiyan monarşi belirdi.

1478Orta çağYıl

İspanyol Engizisyonu kurulur

Katolik birliği güçlendirme aracı olarak Engizisyon kurumsallaştı.

Dini homojenleşme politikaları Granada sonrası süreci de belirledi.

1482Orta çağYıl

Granada Savaşı başlar

Katolik Krallar, Nasri Granada Emirliği’ne karşı uzun savaşı başlattı.

İberya’daki son Müslüman siyasi varlık hedef alındı.

1487Orta çağYıl

Málaga düşer

Málaga’nın alınması Granada’nın deniz ve ticaret bağlantılarını zayıflattı.

Emirliğin savunma kapasitesi daraldı.

1489Orta çağYıl

Baza teslim olur

Doğu Granada hattı çözüldü.

Son aşamada Granada şehri giderek yalnızlaştı.

1491Orta çağYıl

Granada Antlaşması

Boabdil ve Katolik Krallar arasında teslim şartları belirlendi.

Başlangıçta Müslümanların din ve mülk haklarına dair güvenceler verildi.

1492Orta çağYıl

Yahudilerin sürgünü

Aynı yıl İspanya’da Yahudilere yönelik sürgün kararı alındı.

Fetih sonrası dini birlik politikası daha sert hale geldi.

2 Ocak 1492Orta çağTarih etiketi

Granada teslim olur

Muhammed XII Boabdil, Granada’yı Ferdinand ve Isabella’ya teslim etti.

İberya’da Müslüman siyasi egemenliği sona erdi.

1499Orta çağYıl

Granada’da zorla dönüştürme baskısı

Başpiskopos Cisneros’un sert politikaları Müslüman toplumda tepki yarattı.

Teslim antlaşmasındaki hoşgörü kısa sürede aşınmaya başladı.

1502Erken modernYıl

Kastilya Müslümanlarına dönüşüm zorlaması

Kastilya’da Müslümanlara Hristiyan olma ya da ayrılma baskısı getirildi.

Müslüman varlık siyasi olmaktan çıkıp din değiştirmiş Morisko kimliğine itildi.

1526Erken modernYıl

Aragon bölgesinde benzer baskılar

Aragon topraklarında da Müslüman nüfusa dönüşüm baskısı uygulandı.

İberya’da açık Müslüman kimliği giderek yasaklandı.

1568-1571Erken modernAralık

Alpujarras İsyanı

Moriskolar Granada dağlarında ayaklandı; isyan bastırıldı.

Zorla dönüştürülmüş toplulukların kültürel baskıya direnci kanlı biçimde kırıldı.

1609-1614Erken modernAralık

Moriskoların sürgünü

İspanya’dan Morisko nüfusun büyük bölümü çıkarıldı.

Al-Andalus’un insan mirası da büyük ölçüde koparıldı.

GünümüzGünümüzDönem