Adımda Şehir ve Bölge Merkezli Türk Kültür Dünyası

MÖ 2. YüzyılAntik çağDönem

Doğu Türkistan geçitleri öne çıktı

Tarım Havzası vahaları Çin ile batı arasındaki uzun mesafeli temaslarda daha görünür hale geldi.

Kaşgar ve çevresinin ileride büyük bir geçiş merkezi olacağı zemin oluştu.

MÖ 1. YüzyılAntik çağDönem

Kaşgar vahası güç kazandı

Kaşgar çevresi, çöl ile dağ geçitleri arasındaki konumu sayesinde bölgesel dolaşımda önem kazandı.

Şehir-vaha modeli Türk ve Orta Asya tarihinde kalıcı bir rol oynamaya başladı.

1. YüzyılTarih aralığıDönem

İpek Yolu vaha kentleri yerleşti

Kaşgar, Hoten ve Yarkent gibi merkezler doğu-batı hattında düzenli uğraklara dönüştü.

Türk dünyasının daha sonra bağlanacağı şehir ağının erken biçimi oluştu.

4. YüzyılGeç antikDönem

Turfan havzası kültürel merkezleşme yaşadı

Turfan çevresinde tarım, manastır yaşamı ve yazı kültürü bir arada gelişti.

Doğu Türkistan’ın yalnız geçiş bölgesi değil, yerleşik kültür alanı olduğu güçlendi.

5. YüzyılGeç antikDönem

Altay ve iç bozkır hattı birleşti

Altay, Ötüken ve doğu bozkırı arasında siyasal bağlar kuvvetlendi.

Türk adının tarih sahnesine daha örgütlü biçimde çıkacağı alan oluştu.

552Geç antikYıl

Göktürk Kağanlığı kuruldu

Aşina önderliğindeki Göktürkler büyük bir bozkır devleti kurdu.

Ötüken ve çevresi Türk siyasi merkezinin çekirdeği oldu.

552Geç antikYıl

Ötüken merkez sayıldı

Kağanlık meşruiyeti Ötüken çevresindeki kutsal ve stratejik merkezle ilişkilendirildi.

Bölge, yalnız coğrafi değil siyasi ve manevi çekirdek haline geldi.

555Geç antikYıl

Orhon havzası yönetim alanı oldu

Orhon vadisi, kağanlık gücünün toplandığı ana sahalardan biri olarak belirdi.

Daha sonra yazıtlar ve anıtlar bu vadinin hafıza değerini kalıcılaştırdı.

568Geç antikYıl

Batı hatlarında Soğd etkisi arttı

Soğd tüccarlar, Türk hakimiyeti altındaki şehirler arası ticarette belirgin rol oynadı.

Türk siyasi gücü ile şehirli ticaret ağları birbirine bağlandı.

6. Yüzyıl sonlarıGeç antikDönem

Suyab yükselmeye başladı

Çu vadisindeki Suyab, Batı Göktürk çevresinde öne çıkan merkezlerden biri oldu.

Yedisu bölgesi Türk siyasi ve ticari hayatında ağırlık kazandı.

603Orta çağYıl

Doğu ve Batı Göktürk ayrıldı

Kağanlığın bölünmesiyle batı şehir ağları ayrı bir siyasi ağırlık kazandı.

Suyab ve Taraz gibi merkezlerin önemi arttı.

620'lerOrta çağDönem

Suyab Batı Türk merkezlerinden biri oldu

Batı Türk kağanları Suyab çevresini yönetim ve temas noktası olarak kullandı.

Şehir, bozkır gücü ile yerleşik dünya arasındaki köprülerden biri haline geldi.

630Orta çağYıl

Doğu Göktürkler zayıfladı

Çin baskısı doğu kanadında merkezi düzeni sarstı.

Ötüken merkezli siyasi süreklilik bir süre kesintiye uğradı.

657Orta çağYıl

Batı Türk sahası Tang baskısına girdi

Çin orduları batıdaki Türk sahalarında etkisini artırdı.

Suyab ve çevresindeki güç dengeleri değişti.

682Orta çağYıl

İkinci Göktürk Kağanlığı kuruldu

Kutlug Kağan önderliğinde Türk siyasi birliği yeniden kuruldu.

Ötüken ve Orhon vadisi tekrar merkez konumuna yükseldi.

705Orta çağYıl

Maveraünnehir'e Arap akınları yoğunlaştı

Ceyhun ötesindeki şehirler yeni bir siyasal-dini baskıyla karşılaştı.

Buhara ve Semerkant gibi merkezlerin geleceği yeni bir döneme girdi.

716Orta çağYıl

Bilge Kağan dönemi başladı

İkinci Göktürk düzeni en güçlü safhalarından birine girdi.

Orhon vadisi Türk devlet fikrinin sembol alanı haline geldi.

720'lerOrta çağDönem

Kül Tigin ve Bilge Kağan anıtları dikildi

Orhon yazıtları devlet, töre ve hafıza anlayışını taş üzerinde kayda geçirdi.

Orhon vadisi Türk yazılı kültürünün en güçlü simgesine dönüştü.

734Orta çağYıl

Bilge Kağan öldü

Güçlü merkezi yapı sarsıldı.

Ötüken merkezli istikrar zayıflamaya başladı.

744Orta çağYıl

Uygurlar Ötüken'e hakim oldu

Göktürk düzeninin yerini Uygur Kağanlığı aldı.

Aynı çekirdek coğrafya yeni bir Türk siyasi kültürünün merkezi oldu.

745Orta çağYıl

Ordu Balık hattı güçlendi

Uygurlar Orhon havzasında daha yerleşik ve kentli bir merkezleşme geliştirdi.

Bozkır başkentinin şehirleşmiş bir biçimi ortaya çıktı.

751Orta çağYıl

Talas Savaşı yaşandı

Abbasiler ile Tang orduları Talas bölgesinde karşı karşıya geldi.

Talas ve Taraz çevresi Avrasya tarihinin büyük kırılma alanlarından biri oldu.

756Orta çağYıl

Taraz bölgesi ticaret düğümü oldu

Talas havzası şehirleri doğu-batı akışında daha belirgin rol üstlendi.

Taraz, Türk ve İslam dünyası arasında önemli bir temas noktasına dönüştü.

762Orta çağYıl

Uygurlar Manihaizmi benimsedi

Uygur yönetici çevresi yeni bir dini resmen kabul etti.

Orhon merkezli Türk dünyasında kentli ve yazılı kültür daha da güçlendi.

766Orta çağYıl

Karluklar Yedisu sahasında öne çıktı

Karluk nüfuzu Suyab ve Talas çevresinde arttı.

Yedisu, yeni Türk siyasi örgütlenmelerinin çekim alanı oldu.

8. Yüzyıl sonlarıOrta çağDönem

Otrar-Farab hattı belirginleşti

Seyhun üzerindeki kentler ticaret, zanaat ve ilim açısından daha görünür hale geldi.

Otrar ileride büyük alimler ve siyasal olaylarla anılan bir merkez oldu.

840Orta çağYıl

Uygur Kağanlığı çöktü

Kırgız saldırıları Orhon merkezli Uygur düzenini dağıttı.

Uygur topluluklarının bir bölümü Turfan ve Gansu hattına göç etti.

840'larOrta çağTarih etiketi

Turfan Uygur dünyasının yeni merkezi oldu

Göç eden Uygurlar Turfan ve Beşbalık çevresinde yeni kültürel odaklar kurdu.

Doğu Türkistan, Türk yazı ve din tarihinin önemli merkezlerinden biri haline geldi.

850'lerOrta çağDönem

Balasagun yükselmeye başladı

Çu vadisindeki Balasagun, Karluk ve ardından Karahanlı çevresinde önem kazandı.

Kent, Türk-İslam sentezinin ana sahnelerinden biri oldu.

893Orta çağYıl

Taraz Samani akınına uğradı

Samani hükümdarı İsmail bin Ahmed Taraz üzerine yürüdü.

Bölgenin İslamlaşma ve siyasal dönüşüm süreci hızlandı.

9. Yüzyıl sonlarıOrta çağDönem

Sayram-Isfijab öne çıktı

Isfijab, ticaret ve sınır hattı niteliğiyle önemli bir şehir haline geldi.

Türk-İslam dünyasının kuzey kapılarından biri oluştu.

940'larOrta çağTarih etiketi

Karahanlı düzeni oluştu

Karluk kökenli hanedan Balasagun ve Kaşgar hattında güç topladı.

Şehir merkezli ilk büyük Türk-İslam hanedanlarından biri doğdu.

960Orta çağYıl

Satuk Buğra Han'ın İslamlaşma çizgisi güçlendi

Karahanlı çevresinde İslam daha belirgin siyasi meşruiyet dili kazandı.

Balasagun ve Kaşgar, Türk-İslam kültürünün ana merkezlerine dönüştü.

980'lerOrta çağDönem

Kaşgar ilim ve siyaset merkezi oldu

Karahanlı çevresinde Kaşgar yalnız ticaret değil, aynı zamanda kültür merkezi olarak öne çıktı.

Türkçe yazılı kültürün büyük ürünleri için uygun bir zemin oluştu.

999Orta çağYıl

Karahanlılar Buhara'yı aldı

Karahanlılar Samani başkenti Buhara'yı ele geçirdi.

Türk hanedanı Maveraünnehir'in büyük şehirlerine hakim oldu.

1000'ler başıOrta çağDönem

Maveraünnehir Türk hanedanlarıyla şekillendi

Buhara ve Semerkant artık Türk-İslam siyasi yapılarının da ana merkezleri haline geldi.

İranî ve Türk unsurlar daha yoğun biçimde kaynaştı.

1017Orta çağYıl

Yusuf Has Hacib dönemi başladı

Balasagunlu yazar Yusuf Has Hacib, Karahanlı kültür çevresinde yetişti.

Balasagun, klasik Türk düşünce tarihinin ana şehirlerinden biri sayıldı.

1069-1070Orta çağAralık

Kutadgu Bilig tamamlandı

Yusuf Has Hacib eserini Balasagun çevresinde yazıp Kaşgar'da hükümdara sundu.

Balasagun-Kaşgar hattı Türk yazı ve siyaset düşüncesinin kalbine yerleşti.

1072-1074Orta çağAralık

Divanü Lugati't-Türk derlendi

Kaşgarlı Mahmud Türk boylarını, dillerini ve coğrafyalarını derledi.

Kaşgar çevresi Türk dil bilincinin güçlü bir simgesine dönüştü.

11. YüzyılOrta çağDönem

Semerkant yeniden parladı

Semerkant ticaret, ilim ve mimari açısından güçlü bir merkez olmayı sürdürdü.

Türk hanedanları için şehirli prestijin ana sahnelerinden biri kaldı.

11. YüzyılOrta çağDönem

Buhara medrese çevresi güçlendi

Buhara, alimleri ve kurumlarıyla İslam dünyasında seçkin bir merkez sayıldı.

Türk hanedanları şehirli ilim geleneğini sahiplenmeye başladı.

1080'lerOrta çağDönem

Otrar ilim iklimi belirginleşti

Farab-Otrar hattı düşünce ve felsefe çevreleriyle anılır oldu.

Şehir, daha sonra Farabi'nin adıyla özdeşleşen kültürel hafızaya yerleşti.

1090'larOrta çağTarih etiketi

Yesi küçük bir dini merkez olarak öne çıktı

Seyhun kuzeyindeki Yesi, tasavvufi çevrelerle görünürlük kazanmaya başladı.

Gelecekte Türkistan adıyla büyük bir manevi merkeze dönüşecek sürecin zemini oluştu.

1120'lerOrta çağDönem

Ahmed Yesevi dönemi şekillendi

Ahmed Yesevi'nin çevresi Yesi'de güçlü bir manevi halka oluşturdu.

Şehir, Türk tasavvuf geleneğinde kalıcı bir yer edindi.

1141Orta çağYıl

Katvan sonrası denge değişti

Karahıtaylar Semerkant yakınlarında Selçuklu düzenini sarstı.

Maveraünnehir şehirleri yeni güç dengelerine girdi.

1150'lerOrta çağDönem

Balasagun Karahıtay dünyasında kaldı

Balasagun, Karahıtay etkisi altında önemini sürdürdü.

Türk şehirlerinin çok katmanlı siyasi geçmişi derinleşti.

1166Orta çağYıl

Ahmed Yesevi öldü

Yesi merkezli tasavvufi çizgi müridleri aracılığıyla yaşamaya devam etti.

Şehir, ölümünden sonra daha da güçlü bir ziyaret merkezine dönüştü.

1180'lerOrta çağDönem

Kaşgar ile Yarkent hattı canlı kaldı

Doğu Türkistan'daki vaha şehirleri bölgesel dolaşımın omurgasını oluşturdu.

Kaşgariye, Türk kültür coğrafyasının doğu kanadında kalıcı ağırlık kazandı.

1200'ler başıOrta çağDönem

Otrar ve Seyhun şehirleri kritikleşti

Ceyhun-Seyhun arası kentler ticaret ve strateji bakımından öne çıktı.

Moğol çağının büyük kırılmaları bu bölgede yoğunlaşacaktı.

1218Orta çağYıl

Otrar Olayı yaşandı

Cengiz Han'ın tüccar-elçi grubunun Otrar'da öldürülmesi büyük krizi tetikledi.

Şehir, Avrasya tarihinin en kritik diplomatik kırılmalarından biriyle anılır oldu.

1220Orta çağYıl

Otrar düştü

Moğol orduları Otrar'ı ele geçirip ağır yıkım verdi.

Seyhun şehir dünyasının dengesi büyük ölçüde sarsıldı.

1220Orta çağYıl

Buhara işgal edildi

Moğollar Buhara'yı ele geçirerek şehir düzenini dağıttı.

Maveraünnehir'in klasik merkezleri ağır darbe aldı.

1220Orta çağYıl

Semerkant işgal edildi

Moğol istilası Semerkant'ın siyasi ve ekonomik hayatını sarstı.

Şehir daha sonra yeniden kurulacak büyük merkezlerin başında geldi.

1221Orta çağYıl

Harezm şehirleri sarsıldı

Ceyhun deltasındaki kentler Moğol savaşlarının etkisiyle ağır tahribat gördü.

Ürgenç ve Harezm hattının dengesi uzun süreli biçimde bozuldu.

1227Orta çağYıl

Çağatay ulusu kuruldu

Maveraünnehir, Yedisu ve Kaşgar çevresi yeni ulus düzenine bağlandı.

Türk-Moğol sentezi şehirlerde yeni bir siyasal çerçeve oluşturdu.

1250'lerOrta çağDönem

Kaşgar ve Yedisu yeni ticaret düzenine uyum sağladı

Moğol barışı döneminde bazı şehirler tekrar toparlandı.

Şehir ağları yeni imparatorluk düzenine bağlandı.

1269Orta çağYıl

Talas Kurultayı yapıldı

Çagataylı ve ilgili hanedan çevreleri Talas bölgesinde önemli bir toplantı düzenledi.

Talas, bozkır ile şehir siyasetinin buluşma alanı olarak yeniden öne çıktı.

13. Yüzyıl sonlarıOrta çağDönem

Deşt-i Kıpçak ile şehir kuşağı bağlandı

Kuzey bozkır dünyası, Syr Darya şehirleriyle daha sıkı ilişki kurdu.

Göçebe ve şehirli dünya arasındaki çizgi daha geçirgen hale geldi.

1300'ler başıOrta çağDönem

Çağatay sahası Türkleşmeye başladı

Maveraünnehir ve çevresindeki yönetici-askeri çevrelerde Türk dili ve kimliği daha görünür hale geldi.

Şehir kültürü Türkçe ile daha güçlü biçimde buluştu.

1312Orta çağYıl

Özbek Han dönemi başladı

Altın Orda'da İslam ve şehirli kurumlar daha güçlü biçimde öne çıktı.

Deşt-i Kıpçak ile Maveraünnehir arasında kültürel bağlar kuvvetlendi.

1320'lerOrta çağDönem

Buhara ve Semerkant yeniden canlandı

Moğol sonrası toparlanma şehir yaşamını yeniden güçlendirdi.

Türk-İslam şehir geleneği sürekliliğini korudu.

1340'larOrta çağTarih etiketi

Kaşgar ve Altışehir hattı belirginleşti

Doğu Türkistan şehirleri ortak bir bölgesel çevre olarak daha görünür hale geldi.

Kaşgariye kavramının tarihsel zemini güçlendi.

1370Orta çağYıl

Timur Semerkant'ı başkent yaptı

Timur siyasi merkezini Semerkant'a taşıdı.

Şehir Türk-İslam dünyasının en parlak merkezlerinden biri haline geldi.

1370'lerOrta çağDönem

Semerkant büyük imar gördü

Medreseler, saraylar ve anıtsal yapılarla şehir yeniden şekillendirildi.

Semerkant mimari ve siyasi ihtişamın simgesine dönüştü.

1380'lerOrta çağDönem

Türkistan-Yesi hattı korundu

Timur, Ahmed Yesevi çevresini özel önem verilen manevi alanlardan biri olarak gördü.

Türkistan'ın sembolik ağırlığı arttı.

1389Orta çağYıl

Ahmed Yesevi türbesinin inşası başladı

Timur'un emriyle Yesi'de büyük bir anıt-türbe inşa edilmeye başlandı.

Şehir, bütün Türk dünyasında tanınan bir ziyaret merkezine dönüştü.

1390'larOrta çağTarih etiketi

Otrar Timur güzergahında öne çıktı

Otrar, Timurlu seferler ve lojistik bakımından stratejik rol oynadı.

Şehir, yeniden siyasi dolaşım ağına bağlandı.

1405Orta çağYıl

Timur Otrar'da öldü

Çin seferine çıkarken Otrar'da hayatını kaybetti.

Otrar, Timurlu tarihinin simgesel duraklarından biri haline geldi.

1409Orta çağYıl

Uluğ Bey dönemi başladı

Semerkant bilim, matematik ve astronomi merkezi olarak yeni bir yükselişe girdi.

Şehir Türk-İslam bilim tarihinin zirve merkezlerinden biri sayıldı.

1420Orta çağYıl

Uluğ Bey Medresesi açıldı

Semerkant'ta yüksek eğitim ve bilim hayatı kurumsallaştı.

Şehir, ilim başkenti kimliğini pekiştirdi.

1428Orta çağYıl

Ebu'l-Hayr Han bozkırda yükseldi

Kuzey bozkırındaki Özbek çevresi daha örgütlü hale geldi.

Bozkır ile şehirli Maveraünnehir arasındaki ilişki yeni bir evreye girdi.

1447Orta çağYıl

Uluğ Bey öldü

Semerkant'ın bilim merkezli parlak dönemi darbe aldı.

Şehir ilim merkezi olmayı sürdürse de siyasi baskılar arttı.

1465-1466Orta çağAralık

Kazak Hanlığı Yedisu'da doğdu

Cani Beg ve Kerey çevresinde yeni bir siyasi yapı oluştu.

Yedisu bölgesi Kazak tarihinin kurucu alanlarından biri haline geldi.

15. Yüzyıl sonlarıOrta çağDönem

Kaşgar yeniden büyük merkez oldu

Doğu Türkistan şehirleri yeni hanedan mücadeleleri içinde önemini korudu.

Kaşgar, Türkistan'ın doğu kapısı olma rolünü sürdürdü.

1500Erken modernYıl

Şeybani Han Semerkant'ı aldı

Özbek Şeybaniler Semerkant'ta güçlü biçimde göründü.

Şehir Türk hanedanları arasında yeni bir devrin merkezine girdi.

1506Erken modernYıl

Buhara Özbek hakimiyetine geçti

Şeybani çizgisi Buhara'yı kontrol altına aldı.

Buhara, erken modern Türk-İslam devlet merkezlerinden biri oldu.

1510'larErken modernTarih etiketi

Semerkant-Buhara rekabeti derinleşti

İki büyük şehir siyasi merkez olma bakımından farklı dönemlerde öne çıktı.

Maveraünnehir'in çift kutuplu şehir yapısı belirginleşti.

1533Erken modernYıl

Buhara Hanlığı güç kazandı

Buhara giderek hanlığın ana merkezi haline geldi.

Şehir erken modern Orta Asya'nın en etkili siyasi merkezlerinden biri oldu.

16. YüzyılErken modernDönem

Türkistan Kazak hanlarının simge merkezi oldu

Ahmed Yesevi türbesi ve şehir çevresi Kazak hanları için meşruiyet alanı taşıdı.

Şehir, yalnız dini değil siyasi anlam da kazandı.

16. YüzyılErken modernDönem

Harezm-Ürgenç hattı yeniden güçlendi

Ceyhun deltasındaki şehirler bölgesel ticarette canlılığını korudu.

Türk dünyasının batı Orta Asya kanadı ayakta kaldı.

17. YüzyılErken modernDönem

Yarkent ve Kaşgar hattı yaşamaya devam etti

Doğu Türkistan şehirleri Türkçe, İslam ve ticaret bağlantılarıyla varlığını sürdürdü.

Kaşgariye, kopuk değil süreklilik taşıyan bir kültür alanı oldu.

1680'lerErken modernDönem

Tauke Han devrinde Türkistan güçlendi

Kazak siyaseti içinde Türkistan'ın sembolik değeri daha da arttı.

Şehir bütün bozkır için ortak hafıza merkezlerinden biri oldu.

1700'ler başıErken modernDönem

Jungar baskısı Yedisu'yu sarstı

Kazak bozkırı ve şehir kuşağı dış baskı altında kaldı.

Yedisu'nun siyasi dengesi değişti.

1758Erken modernYıl

Qing Kaşgar ve Altışehir'e hakim oldu

Doğu Türkistan şehirleri Qing yönetimi altına girdi.

Kaşgar'ın siyasi çerçevesi değişse de kültürel önemi sürdü.

18. Yüzyıl sonlarıErken modernDönem

Taraz yerinde Auliye Ata kuruldu

Eski Taraz sahasında yeni yerleşim daha görünür hale geldi.

Tarihi şehir hafızası yeni isimlerle yaşamaya devam etti.

1810'larModern dönemTarih etiketi

Kokand etkisi Sayram ve Türkistan'a uzandı

Fergana merkezli güçler kuzeydeki şehirler üzerinde baskı kurdu.

Bölgesel şehir ağı yeni siyasi merkezlere bağlandı.

1864Modern dönemYıl

Türkistan Rus ordusunca alındı

Şehir, Rus ilerleyişinin önemli duraklarından biri oldu.

Türkistan'ın siyasi çerçevesi köklü biçimde değişti.

1868Modern dönemYıl

Semerkant Rus hakimiyetine girdi

Şehir, Rus İmparatorluğu dönemine geçti.

Maveraünnehir şehirleri sömürge-modernleşme sürecine girdi.

1873Modern dönemYıl

Hive Hanlığı bağımlı hale geldi

Harezm sahası Rus baskısına boyun eğmek zorunda kaldı.

Bölgesel şehir düzeni imparatorluk denetimine bağlandı.

1876Modern dönemYıl

Kokand Hanlığı kaldırıldı

Fergana ve çevresindeki şehirler doğrudan Rus düzenine alındı.

Eski hanlık temelli şehir siyaseti çözüldü.

1888Modern dönemYıl

Demiryolu çağının etkisi arttı

Rus imparatorluk altyapısı Orta Asya şehir ağlarını yeniden yönlendirdi.

Klasik İpek Yolu merkezlerinin ekonomik yönleri değişti.

1890'larModern dönemTarih etiketi

Cedidcilik şehirlerde yayıldı

Buhara, Semerkant, Taşkent ve çevresinde eğitim reformu fikri güçlendi.

Türk dünyasında modernleşme şehir merkezli biçimde gelişti.

1917Modern dönemYıl

Devrim dönemi şehir dengelerini sarstı

Rusya'daki devrimler Orta Asya şehirlerinde büyük siyasal kırılmalara yol açtı.

Geleneksel şehir elitleri ile yeni devrimci yapı çatıştı.

1920Modern dönemYıl

Buhara Emirliği sona erdi

Buhara'daki eski rejim yıkıldı.

Şehir, Sovyet dönemi modernleşmesinin ve kırılmasının laboratuvarına dönüştü.

1924Modern dönemYıl

Sovyet sınırları çizildi

Orta Asya cumhuriyetleri ulusal-idari sınırlara göre yeniden düzenlendi.

Tarihi bölgeler ve şehir ağları yeni devlet sınırlarıyla bölündü.

1940Modern dönemYıl

Kiril alfabesine geçiş yayıldı

Sovyet sahasında Türk dilleri yeni yazı siyasetine tabi tutuldu.

Şehir merkezli kültürel süreklilikte yeni kırılmalar yaşandı.

1991Yakın dönemYıl

Orta Asya cumhuriyetleri bağımsız oldu

Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve diğer cumhuriyetler bağımsızlık kazandı.

Tarihi şehirler yeniden ulusal ve ortak Türk mirası olarak yorumlanmaya başladı.

1993Yakın dönemYıl

Buhara tarihi merkezi UNESCO listesine girdi

Buhara'nın tarihi dokusu dünya mirası olarak uluslararası düzeyde tescillendi.

Türk-İslam şehir mirası küresel koruma ağına dahil oldu.

2004GünümüzYıl

Orhon Vadisi UNESCO listesine girdi

Orhon vadisi Türk ve Uygur anıtlarını içeren kültürel peyzaj olarak tescillendi.

Ötüken-Orhon hattının dünya mirası değeri resmen tanındı.

2014-2021GünümüzAralık

Balasagun ve Türkistan sembolik olarak öne çıktı

2014'te İpek Yolu ağı içinde Balasagun sahası UNESCO listesine dahil edildi; 2021'de Türkistan Türk dünyasının manevi başkenti olarak ilan edildi.

Tarihi şehir ve bölgeler modern dönemde ortak Türk mirasının sembol merkezleri olarak yeniden canlandı.