Genel çerçeve
Bu kronoloji Cizvitleri yalnızca bir Katolik tarikatı olarak değil; okul kuran, misyon yürüten, bilimle uğraşan, devletlerle çatışan ve modern dünyada sosyal adaletle anılan bir kurum olarak anlatır. Her kırılımda somut kurum, kişi, bölge veya uygulama öne çıkarılmıştır.
Ignatius Loyola doğdu
Bask bölgesinde doğan Ignatius, önce askerî bir hayat hedefledi; bu başlangıç onun disiplin ve itaat vurgusunu etkiledi.
Pamplona yaralanması
Ignatius, Pamplona savunmasında yaralandı ve uzun iyileşme döneminde dinî metinler okuyarak hayat yönünü değiştirdi.
Manresa inzivası
Ignatius, Manresa’da dua, yoksulluk ve iç muhasebe merkezli bir ruhsal deneyim yaşadı.
Kudüs yolculuğu
Ignatius, hacı olarak Kudüs’e gitti; fakat kalıcı olarak orada hizmet etme planı gerçekleşmedi.
Paris eğitimi başladı
Ignatius, Paris Üniversitesi çevresinde eğitim aldı ve ileride Cizvit çekirdeğini oluşturacak arkadaşlarla tanıştı.
Montmartre yemini
Ignatius ve arkadaşları Paris’te yoksulluk, iffet ve Kudüs’e gitme amacıyla yemin etti.
Rahiplik ve Venedik bekleyişi
Grup rahip oldu ve Kudüs’e geçmek istedi; savaş şartları yüzünden bu yol açılamadı.
Yeni düzen planı
Ignatius ve arkadaşları kalıcı bir dinî topluluk kurma fikrini netleştirdi.
Society of Jesus onaylandı
Papa III. Paulus, İsa Cemiyeti’ni resmen onayladı.
Ignatius ilk genel başkan oldu
Ignatius, tarikatın ilk Superior General’i seçildi ve Roma merkezli yönetim kurdu.
Francis Xavier Hindistan’a ulaştı
Xavier, Goa’ya giderek Asya misyonlarının en ünlü başlangıçlarından birini yaptı.
Goa merkez oldu
Portekiz Asyası içinde Goa, Cizvitlerin okul, matbaa ve misyon faaliyetleri için ana üslerden biri oldu.
Ruhsal Egzersizler yayıldı
Ignatius’un ruhsal eğitim yöntemi Cizvitlerin iç disiplininde ve rehberlik faaliyetinde kullanılmaya başladı.
Trento Konsili bağlantısı
Cizvitler, Katolik Reformu döneminin teolojik tartışmalarına danışman ve eğitimci olarak katıldı.
Messina Koleji açıldı
Sicilya’daki Messina Koleji, Cizvit eğitim modelinin ilk önemli okul örneklerinden biri oldu.
Japonya misyonu başladı
Francis Xavier Japonya’ya ulaştı ve yerel dil, tören ve seçkinlerle ilişki kurmaya çalıştı.
Roma Koleji kuruldu
Roma’da açılan kolej daha sonra Gregorian Üniversitesi geleneğine bağlanan güçlü bir eğitim merkezi oldu.
Xavier Çin yolunda öldü
Francis Xavier, Çin’e girmeye çalışırken Shangchuan Adası yakınlarında öldü.
Ignatius öldü
Ignatius Loyola Roma’da öldüğünde tarikat Avrupa’dan Asya’ya uzanan bir ağ kurmuştu.
Diego Laínez dönemi
Laínez, tarikatın ikinci genel başkanı oldu ve Cizvitlerin teolojik gücünü artırdı.
Kolejler Avrupa’ya yayıldı
Cizvit okulları İtalya, İspanya, Fransa ve Kutsal Roma coğrafyasında çoğaldı.
Trento sonrası eğitim hamlesi
Trento Konsili sonrası Katolik dünyada din adamı ve öğrenci eğitimi daha sistemli hâle getirildi.
Cizvit tiyatrosu güçlendi
Kolejlerde öğrenciler Latince oyunlar sahneleyerek hitabet, hafıza ve sahne disiplini öğrendi.
Polonya-Litvanya kolejlere açıldı
Cizvit okulları Doğu Avrupa’da soylu ailelerin çocuklarını eğitmeye başladı.
Gregoryen takvim çevresi
Cizvit bilim insanları takvim, astronomi ve matematik tartışmalarında Katolik dünyaya katkı verdi.
Alessandro Valignano Asya’da
Valignano, Japonya ve Çin misyonlarında yerel dillere ve kültürel uyuma önem veren yöntemler geliştirdi.
Ricci Çin’e yaklaştı
Matteo Ricci, Çin misyonunda dil, matematik ve harita bilgisini kullanacak yeni bir çizgiye hazırlandı.
Tensho elçiliği
Japon Hristiyan gençler Avrupa’ya gönderildi ve Roma’da büyük ilgi gördü.
Ricci Çin içlerine girdi
Matteo Ricci, Çin’de klasik eğitimli seçkinlerle temas kurdu ve Konfüçyüsçü dil dünyasını öğrendi.
Çin harita çalışmaları
Cizvitler Çin’de dünya haritaları ve coğrafya bilgisiyle dikkat çekti.
Ratio Studiorum yayımlandı
Cizvit okullarının ders, sınıf ve öğretmen düzenini belirleyen eğitim planı standart hâle geldi.
Ricci Pekin’e girdi
Matteo Ricci, Pekin’de imparatorluk çevresine yaklaşarak saat, harita ve matematik bilgisi sundu.
Japonya’da baskı işaretleri
Japon yöneticiler Hristiyan misyonlarının siyasî etkisinden kuşkulanmaya başladı.
Paraguay hazırlıkları
Güney Amerika’da yerli topluluklarla kurulacak Cizvit yerleşimleri için zemin oluştu.
Paraguay reducciones başladı
Cizvitler Guaraní topluluklarıyla planlı misyon yerleşimleri kurdu.
Cizvit astronomları gözlem yaptı
Cizvit bilim insanları teleskop ve matematikle Avrupa bilim ağında görünür oldu.
Japonya’da Hristiyanlık yasağı
Tokugawa yönetimi Hristiyan faaliyetlerini yasakladı ve misyonerler ağır baskı altında kaldı.
Kanada misyonları
Fransız Cizvitleri Kuzey Amerika’da yerli topluluklar arasında misyon faaliyetleri yürüttü.
Ignatius aziz ilan edildi
Ignatius Loyola Katolik Kilisesi tarafından aziz ilan edildi.
Adam Schall Çin’de
Cizvit Adam Schall von Bell Çin’de astronomi ve takvim hesaplarıyla saray çevresinde etkili oldu.
Jesuit Relations yayıldı
Kuzey Amerika misyon raporları Avrupa’da yayımlanarak uzak coğrafyalar hakkında bilgi taşıdı.
Japonya’da Shimabara isyanı
Hristiyan köylülerin de yer aldığı isyan bastırıldı ve Japonya Hristiyanlığa daha sert kapandı.
Paraguay’da zanaat üretimi
Reducciones yerleşimlerinde marangozluk, dokuma, müzik aleti üretimi ve tarım örgütlendi.
Çin ayinleri tartışması başladı
Atalara saygı ve Konfüçyüs törenlerinin Hristiyanlıkla bağdaşıp bağdaşmayacağı tartışıldı.
Cizvit matematik ağı
Kolejlerde matematik, astronomi ve haritacılık dersleri daha sistemli hâle geldi.
Misyon ve sömürge gerilimi
Amerika ve Asya’da Cizvitler yerli halkları koruma iddiasıyla sömürgeci çıkarlarla çatışabildi.
Çin sarayında Cizvitler
Cizvit astronomlar Qing sarayında takvim bürosu ve bilimsel hesaplamalarda görev aldı.
Avrupa’da Cizvit okulları zirvede
Cizvit koleji modeli soylu ve şehirli aileler için güçlü bir eğitim seçeneği oldu.
Cizvit tiyatro kültürü büyüdü
Okul oyunları dinî mesaj, ahlak eğitimi ve hitabet pratiğini birleştirdi.
Çin ayinleri kısıtlandı
Roma, Çin’deki bazı yerel törenlere yönelik daha sınırlayıcı bir çizgi benimsedi.
Ayinler tartışması büyüdü
Papalık kararları Çin’de atalara saygı ve Konfüçyüs törenlerine mesafeyi artırdı.
Paraguay yerleşimleri savunuldu
Guaraní yerleşimleri dış saldırılara karşı savunma ve üretim düzenini geliştirdi.
Avrupa’da eleştiriler arttı
Aydınlanma çevreleri ve bazı krallar Cizvitleri fazla papalık yanlısı ve bağımsız görmekteydi.
Çin ayinleri kesin yasaklandı
Papalık, Çin ritüelleri konusunda Cizvit uyumculuğunu büyük ölçüde reddetti.
Madrid Antlaşması ve Guaraní gerilimi
Portekiz-İspanya sınır düzenlemeleri bazı Cizvit yerleşimlerini yerinden edilme riskiyle karşılaştırdı.
Guaraní Savaşı başladı
Yer değiştirmeye direnen Guaraní toplulukları ve Cizvit yerleşimleri askerî baskıyla karşılaştı.
Portekiz Cizvitleri kovdu
Pombal yönetimi Portekiz ve kolonilerinde Cizvitleri tasfiye etti.
Fransa’da tasfiye
Fransa’da Cizvit kurumları kapatıldı ve tarikat yasal baskı gördü.
İspanya Cizvitleri sürdü
İspanyol İmparatorluğu, Avrupa ve Amerika’daki Cizvitleri topluca sürgüne gönderdi.
Papalık tarikatı bastırdı
Papa XIV. Clement, siyasi baskılar altında İsa Cemiyeti’ni resmen lağvetti.
Yeraltı ve sığınma dönemi
Bazı bölgelerde Cizvit kimliği açıkça sürdürülemedi; Rusya ve Prusya gibi yerlerde kısmi devamlılık görüldü.
Avusturya’da kısıtlamalar
Habsburg reformları dinî kurumların devlet denetimine alınmasını hızlandırdı.
Fransız Devrimi ortamı
Devrim, Katolik kurumların ve eski eğitim düzeninin kökten sorgulanmasına yol açtı.
Rusya’da devam eden hat
Rusya’da Cizvit geleneği sınırlı biçimde sürdü ve yeni üyeler yetiştirebildi.
Cizvitler restore edildi
Papa VII. Pius, İsa Cemiyeti’ni dünya çapında yeniden kurdu.
Yeni kolejler açıldı
Restorasyon sonrası Avrupa ve Amerika’da Cizvit okulları yeniden kurulmaya başladı.
Amerika’da üniversite ağı
Cizvitler ABD’de kolej ve üniversite ağını büyüttü; Georgetown gibi kurumlar öne çıktı.
Misyon dergileri ve bağış ağı
Misyon haberleri dergilerle yayılıp bağış toplama düzeni kuruldu.
Devrimler ve sürgünler
Avrupa’daki devrimci dalga, bazı ülkelerde Cizvit karşıtı yasak ve sürgünleri yeniden gündeme getirdi.
Bilimsel gözlemevleri
Cizvitler meteoroloji, deprem gözlemi ve astronomi istasyonları kurdu.
Misyonlarda dil çalışmaları
Cizvitler yerel dillerde sözlük, gramer ve dinî metin hazırlamaya devam etti.
Almanya’da Cizvit Yasası
Kulturkampf döneminde Almanya Cizvit faaliyetlerini yasakladı.
Fransa’da laik eğitim baskısı
Fransız Üçüncü Cumhuriyeti dinî okulları sınırlayan politikalar geliştirdi.
Sosyal öğreti tartışmaları
Katolik sosyal düşüncesinin işçi meselesine yönelmesi Cizvit yazarları da etkiledi.
Cizvit dergileri yaygınlaştı
Düşünce dergileri, teoloji, kültür ve siyaset yorumlarını geniş okur kitlesine taşıdı.
Fransa ayrılık yasası
Fransa’da kilise-devlet ayrımı dinî kurumların mal ve eğitim düzenini değiştirdi.
Birinci Dünya Savaşı başladı
Cizvit okulları, öğrencileri ve misyonları savaş coğrafyalarında kesintiye uğradı.
Almanya yasağı gevşedi
Cizvitlere yönelik Alman yasakları I. Dünya Savaşı ortamında yumuşadı.
Misyon ve eğitim yeniden düzenlendi
Savaş sonrası Cizvitler okullarını, yayınevlerini ve misyon bölgelerini yeniden örgütledi.
Totaliter rejimlerle gerilim
Faşist, Nazi ve komünist rejimler birçok dinî kurum gibi Cizvitleri de izledi veya baskıladı.
Savaşta direniş ve kayıplar
II. Dünya Savaşı sırasında bazı Cizvitler direniş ağlarında, bazıları mülteci yardımında yer aldı.
Savaş sonrası üniversite dönemi
Savaş sonrası Cizvit üniversiteleri sosyal bilimler, etik ve uluslararası meselelerde daha görünür oldu.
Misyonlarda yerel ruhban vurgusu
Asya, Afrika ve Latin Amerika’da yerel din adamı ve öğretmen yetiştirmeye önem verildi.
II. Vatikan Konsili başladı
Katolik Kilisesi modern dünya, din özgürlüğü ve başka inançlarla ilişki konularını tartıştı.
Konsil sonrası yenilenme
Cizvitler eğitim, misyon ve toplumsal meseleleri yeni Katolik dil içinde yeniden yorumladı.
Pedro Arrupe liderliği
Arrupe, Cizvitlerin modern dünyada yoksulluk, adalet ve misyon sorunlarına yoğunlaşmasını teşvik etti.
Adalet ve inanç vurgusu
Cizvit genel kongresi, inanç hizmetinin adalet mücadelesinden ayrı düşünülemeyeceğini vurguladı.
Latin Amerika’da gerilim
Yoksulluk, diktatörlükler ve özgürleşme teolojisi tartışmaları Cizvitleri Latin Amerika’da hedef hâline getirdi.
El Salvador’da baskılar
Cizvit eğitimciler ve sosyal çalışanlar iç savaş ortamında tehdit edildi.
Genel yönetim krizi
Arrupe’nin hastalığı sonrası Vatikan ile Cizvit yönetimi arasında olağanüstü bir geçiş yaşandı.
UCA Cizvitleri öldürüldü
El Salvador’da altı Cizvit akademisyen ve iki çalışan askerî güçlerce öldürüldü.
Küresel üniversite ağı genişledi
Cizvit üniversiteleri işletme, hukuk, sosyal bilimler ve etik alanlarında daha güçlü programlar kurdu.
Kültürlerarası diyalog gündemi
Cizvitler başka dinlerle diyalog, göç, kent yoksulluğu ve küreselleşme sorunlarını gündemine aldı.
Mülteci hizmetleri görünürleşti
Jesuit Refugee Service gibi yapılar savaş ve göç mağdurlarına eğitim ve yardım sundu.
Adolfo Nicolás seçildi
Nicolás genel başkan oldu ve Asya deneyimiyle küresel Cizvitliğin çeşitliliğini temsil etti.
İlk Cizvit papa seçildi
Arjantinli Jorge Mario Bergoglio, Papa Francis adıyla papa seçildi.
Arturo Sosa seçildi
Venezuelalı Arturo Sosa, Cizvitlerin 31. genel başkanı oldu.
Evrensel Apostolik Tercihler
Cizvitler ruhsal rehberlik, yoksullar, gençler ve ekolojik dönüşüm başlıklarını öncelik yaptı.
Pandemi ve çevrimiçi eğitim
Cizvit okulları ve üniversiteleri COVID-19 döneminde çevrimiçi ders ve uzaktan rehberliğe yöneldi.
Tarihî istismar dosyaları
Katolik kurumlar gibi Cizvitler de geçmişteki istismar ve hesap verebilirlik sorunlarıyla yüzleşme baskısı yaşadı.
Ekolojik misyon güçlendi
Cizvit okulları ve kurumları iklim adaleti, sürdürülebilirlik ve çevre eğitimi programlarını artırdı.
Synod sürecinde Cizvitler
Katolik Kilisesi’nin katılımcı yönetim tartışmalarında Cizvit entelektüeller ve kurumlar aktif rol aldı.
Eğitim ağı dijitalleşti
Cizvit üniversiteleri yapay zekâ etiği, göç, adalet ve çevre konularında yeni programlar geliştirdi.
Küresel misyon tartışmaları
Cizvitler küresel Güney’deki büyüme, Avrupa’daki sekülerleşme ve kurumların finansal sürdürülebilirliğiyle uğraştı.
Okul, mülteci ve adalet ağı
Cizvitler bugün üniversiteler, liseler, araştırma merkezleri, ruhsal rehberlik ve sosyal hizmet ağlarıyla çalışır.
Paris çevresinde ilk arkadaşlık ağı
İlk grup yalnızca din adamı adaylarından değil, aynı zamanda eğitimli ve hareketli bir öğrenci çevresinden oluştu.
Dördüncü yemin geleneği
Cizvitler papa tarafından gönderildikleri yere gitme konusunda özel bir itaat anlayışı geliştirdi.
Kadın Cizvit tartışması
Erken dönemde kadınların Cizvit yapısına nasıl bağlanacağı tartışılsa da tarikat erkek rahip düzeni olarak kaldı.
Papa onayı yenilendi
Tarikatın kuruluş onayı genişletildi ve üye sayısına dair ilk sınırlamalar pratikte kaldırıldı.
Almanya kolejleri önem kazandı
Protestanlığın güçlendiği Alman şehirlerinde Cizvit okulları Katolik eğitimin ana araçlarından biri oldu.
Avusturya saray bağlantısı
Cizvitler Habsburg coğrafyasında saray çevresine yakın eğitim ve danışmanlık görevleri aldı.
Kolej mimarisi oluştu
Cizvit kolejleri derslik, yatakhane, şapel ve tiyatro salonunu bir araya getiren düzenli yapılar kurdu.
Clavius ve matematik eğitimi
Christopher Clavius gibi Cizvit matematikçiler, kolejlere güçlü matematik programı kazandırdı.
Hindistan’da yerel dil vaazları
Cizvitler Goa dışında Tamil ve diğer yerel dillerde vaaz, sözlük ve kateşizm hazırladı.
Roberto de Nobili yöntemi
Hindistan’da de Nobili, yerel seçkinlerin dilini ve kıyafet kodlarını kullanmaya çalıştı.
Otuz Yıl Savaşı ortamı
Avrupa’daki mezhep savaşı, Cizvitleri Katolik prensliklerde eğitimci ve danışman olarak daha görünür kıldı.
Astronomi ve takvim büroları
Cizvit astronomlar Çin ve Avrupa’da takvim hesaplarının güvenilirliğiyle tanındı.
Bourbon monarşileri kuşkusu
Fransa ve İspanya gibi monarşiler, Cizvitlerin papalığa bağlı ve ulusötesi yapısından rahatsız oldu.
Restorasyon sonrası talep patladı
Birçok bölgede aileler ve piskoposlar Cizvitlerden yeniden okul açmasını istedi.
Laudato Si etkisi
Papa Francis’in çevre odaklı metni Cizvit kurumlarında ekoloji ve adalet eğitimini güçlendirdi.