100 Kırılma Noktasında Borsaların ve Finansal Enstrümanların Tarihi

MÖ 3000’lerAntik çağ

Tapınak kayıtlarında tahıl ve gümüş alacakları

Mezopotamya tapınakları ve sarayları tahıl, arpa, gümüş ve iş gücü yükümlülüklerini kil tabletlerle kayda geçirdi.

Borsadan önce, ölçülebilir mal ve alacakların kayıt altına alınması piyasa düşüncesinin temelini attı.

MÖ 2000’lerGünümüz

Tüccar kredileri ve mal senetleri

Asur ve Babil çevresinde tüccarlar kalay, kumaş, gümüş ve tahıl ticareti için borç ve ortaklık kayıtları kullandı.

Malın kendisi kadar, mal üzerindeki alacak hakkı da ekonomik değere dönüştü.

MÖ 7. yüzyılAntik çağ

Lidya’da sikke kullanımı

Elektron sikkeler, altın-gümüş karışımı değerli metal üzerinden ödeme ve tasarrufu kolaylaştırdı.

Standart para, farklı malların ortak ölçüyle fiyatlanmasını sağlayarak daha gelişmiş pazarların önünü açtı.

MÖ 6-5. yüzyıllarAntik çağ

Yunan agoralarında mal ticareti

Atina ve diğer polislerde tahıl, zeytinyağı, şarap, metal ve köle ticareti kamusal pazarlarda yoğunlaştı.

Borsa olmasa da düzenli fiyat, aracılık ve haber akışı fikri güçlendi.

MÖ 4. yüzyılAntik çağ

Deniz ticareti kredileri

Pire gibi limanlarda gemi seferlerine bağlı borçlar, tahıl yükleri ve sigorta benzeri risk paylaşımı görüldü.

Gemi, yük ve yolculuk riskinin finansallaşması, ileride deniz sigortası ve ticaret senedi mantığını besledi.

MÖ 2-1. yüzyıllarAntik çağ

Roma’da kamu ihaleleri ve ortak payları

Roma’da publicani denen vergi ve kamu işi üstlenen grupların payları, servet sahipleri arasında el değiştirebiliyordu.

Şirket hissesi benzeri ortaklık paylarının dolaşımı erken bir sermaye piyasası örneği sundu.

MS 1-3. yüzyıllarTarih aralığı

Roma tahıl ve para piyasaları

Roma İmparatorluğu’nda tahıl tedariki, madenî para, faizli borç ve devlet harcamaları geniş ölçekli piyasa ilişkileri oluşturdu.

Devlet, ticaret ve finans birbirine bağlanınca fiyat dalgalanmaları siyasi önem kazandı.

9-10. yüzyıllarOrta çağ

İslam dünyasında sakk ve havale

Abbasi döneminde çek benzeri sakk, havale ve mudaraba ortaklıkları uzun mesafeli ticarette kullanıldı.

Para taşımadan ödeme yapma ve ticari ortaklık kurma, finansal aracılığın gelişmesini hızlandırdı.

11. yüzyılOrta çağ

İtalyan şehirlerinde kamu borcu

Venedik, Cenova ve Floransa gibi şehirlerde savaş ve ticaret için borçlanma araçları ortaya çıktı.

Devlet borcu, daha sonra borsalarda alınıp satılacak tahvil mantığının erken temelini oluşturdu.

12. yüzyılOrta çağ

Champagne panayırlarında senet ticareti

Avrupa panayırlarında kumaş, baharat, metal ve yün ticareti yanında kambiyo senetleriyle ödeme yapıldı.

Mal piyasası ile para piyasası aynı ticaret ağında birleşti.

13. yüzyılOrta çağ

Brugge’de aracı tüccarlar

Brugge çevresinde yabancı tüccarlar, hanlar ve aracı aileler üzerinden kumaş, yün, baharat ve senet alışverişi yaptı.

Borsa kelimesinin kökeniyle ilişkilendirilen buluşma mekânları, aracılı piyasanın simgesi oldu.

14. yüzyılOrta çağ

Venedik ve Cenova’da deniz sigortası

Akdeniz ticaretinde gemi, yük ve rota risklerini kapsayan sigorta sözleşmeleri yaygınlaştı.

Riskin ayrı bir sözleşme olarak alınıp satılması, türev ürün mantığına uzak bir öncül oluşturdu.

15. yüzyılOrta çağ

Antwerp’in yükselişi

Antwerp, kumaş, baharat, gümüş, bakır ve kredi senetleri için Avrupa’nın önemli ticaret merkezlerinden biri hâline geldi.

Farklı malların ve finansal belgelerin aynı merkezde fiyatlanması modern borsa düzenine yaklaştı.

1531Erken modern

Antwerp Borsası’nın açılması

Antwerp’te ticari işlemler için özel borsa binası kuruldu; mallar, kambiyo senetleri ve kredi işlemleri burada yoğunlaştı.

Borsa artık yalnızca pazar yeri değil, finansal belgelerin de düzenli işlem gördüğü kurum oldu.

1550’lerErken modern

Lyon ve Frankfurt fuar finansı

Lyon ve Frankfurt gibi merkezlerde döviz, senet, kredi ve büyük toptan mal ticareti dönemsel fuarlarda kesişti.

Fuarlar, Avrupa sermaye hareketlerinin takvimli buluşma noktalarına dönüştü.

1560’larErken modern

Londra Royal Exchange projesi

Thomas Gresham’ın girişimiyle Londra’da tüccarların mallar, poliçeler ve döviz işlemleri için toplanacağı merkez hazırlandı.

İngiliz ticaretinin kurumsal piyasa mekânına kavuşması Londra’nın finans merkezi olmasını destekledi.

1571Erken modern

Royal Exchange’in resmen açılması

Londra Royal Exchange, dış ticaret, döviz, sigorta ve ticari bilgi alışverişi için önemli bir merkez oldu.

Londra piyasası mal ticaretinden menkul kıymet piyasasına uzanacak altyapıyı kurdu.

1602Erken modern

VOC hisselerinin Amsterdam’da satılması

Hollanda Doğu Hindistan Şirketi uzun vadeli sermaye topladı; yatırımcılar baharat ticareti gelirine ortak olan şirket hisseleri aldı.

Devredilebilir şirket hissesi, modern hisse senedi borsasının en önemli başlangıçlarından biri oldu.

1609Erken modern

Amsterdam Bankası ve takas düzeni

Amsterdam Wisselbank, farklı para türlerini hesap parasıyla düzenleyerek ödemeleri güvenli hâle getirdi.

Hisse ve ticaret işlemlerinin arkasındaki ödeme altyapısı güçlendi.

1610’larErken modern

VOC hisselerinde ikincil piyasa

Yatırımcılar VOC paylarını ilk ihraçtan sonra birbirlerine satmaya başladı; fiyatlar ticaret haberlerine göre değişti.

Borsa, yalnızca sermaye toplama değil, varlıkların sürekli el değiştirdiği fiyat keşfi yeri oldu.

1610-1620’lerErken modern

Açığa satış tartışmaları

Amsterdam’da VOC hissesi üzerine fiyat düşüşünden kâr etmeye çalışan işlemler ve bunlara dönük yasaklar görüldü.

Hisse piyasasında spekülasyon, düzenleme ve piyasa ahlakı tartışması çok erken başladı.

1621Erken modern

Hollanda Batı Hindistan Şirketi payları

Atlantik ticareti, şeker, köle ticareti ve sömürge gelirleriyle bağlantılı şirket payları yatırım konusu oldu.

Borsa, denizaşırı imparatorluk ve sömürge sermayesinin finansman aracı hâline geldi.

1636-1637Erken modern

Lale soğanı sözleşmeleri

Hollanda’da lale soğanları, çoğu zaman gelecekte teslim edilecek mal gibi sözleşmelerle yüksek fiyatlardan el değiştirdi.

Tarım ürünü benzeri bir varlıkta spekülasyon, balon anlatılarının klasik örneklerinden biri oldu.

1688Erken modern

Confusion de Confusiones

Joseph de la Vega, Amsterdam borsasındaki hisse ticareti, spekülasyon, vadeli beklenti ve yatırımcı psikolojisini anlattı.

Borsa davranışlarını açıklayan ilk önemli metinlerden biri ortaya çıktı.

1694Erken modern

Bank of England hisseleri

Bank of England kuruldu; devlet borcu finansmanı ve banka hisseleri Londra piyasasında önem kazandı.

Kamu borcu, banka sermayesi ve borsa Londra’da birbirini besleyen bir yapıya dönüştü.

1698Erken modern

Londra fiyat listeleri

John Castaing, kahvehane çevresinde hisse, emtia ve döviz fiyatlarını listelemeye başladı.

Fiyat bilgisinin düzenli yayımlanması, piyasa şeffaflığının erken örneklerinden biri oldu.

1711Erken modern

South Sea Company hisseleri

İngiltere’de South Sea Company, devlet borcu ve denizaşırı ticaret beklentileri üzerinden yatırımcı çekti.

Borsa şirket hissesi, kamu borcu ve imparatorluk hayalini aynı spekülatif pakette birleştirdi.

1720Erken modern

South Sea Balonu

South Sea Company hisseleri aşırı beklentiyle yükseldi ve sert düşüşle çok sayıda yatırımcıyı zarara uğrattı.

Hisse balonu, düzenleme, şeffaflık ve yatırımcı korunması ihtiyacını görünür kıldı.

1720Erken modern

Mississippi Balonu

Fransa’da John Law sistemi, banka parası, devlet borcu ve sömürge şirketi hisselerini bir araya getirdi; ardından çöktü.

Para genişlemesi ile hisse spekülasyonunun birleşmesi büyük piyasa krizlerinden birini doğurdu.

1773Erken modern

Londra’da Stock Exchange adı

Londra’daki aracıların toplandığı mekân Stock Exchange adıyla anılmaya başladı; başlıca ürünler devlet borcu ve şirket hisseleriydi.

Kahvehane piyasası daha belirgin bir menkul kıymet kurumuna dönüştü.

1790Erken modern

ABD federal borç piyasası

Alexander Hamilton’ın borç düzenlemeleriyle federal tahviller, eyalet borçları ve banka hisseleri Wall Street’te önem kazandı.

Amerikan sermaye piyasasının ilk ana ürünü hisse değil, çoğu zaman devlet borcuydu.

1792Erken modern

Buttonwood Agreement

24 New York brokeri hisse ve tahvil işlemleri için komisyon ve işlem kuralları belirledi.

Wall Street’te düzenli menkul kıymet ticaretinin temel kurumsal adımı atıldı.

1792Erken modern

Bank of New York ve erken hisseler

New York piyasasında banka hisseleri, sigorta şirketleri ve kamu borçlanma araçları işlem gördü.

Modern borsa, banka sermayesi ve devlet tahvili etrafında büyümeye başladı.

1801Modern dönem

Londra Borsası’nın resmîleşmesi

London Stock Exchange kurumsal kimliğini güçlendirdi; devlet tahvilleri, kanal ve ticaret şirketi hisseleri öne çıktı.

Londra, küresel devlet borcu ve şirket sermayesi piyasasının merkezi hâline geldi.

1817Modern dönem

New York Stock & Exchange Board

New York brokerleri anayasa ve düzenli toplantı sistemi benimsedi; hisse ve tahviller listeli işlem görmeye başladı.

İşlem kuralları, üyelik ve disiplin sistemi borsayı daha güvenilir yaptı.

1830’larModern dönem

Demiryolu hisselerinin yükselişi

İngiltere ve ABD’de demiryolu şirketleri hisse ve tahvil ihraç ederek büyük altyapı finansmanı sağladı.

Borsa, sanayi devriminin demiryolu sermayesini halktan ve kurumlardan topladığı ana kanal oldu.

1848Modern dönem

Chicago Board of Trade

Chicago’da tahıl ticaretini düzenlemek için CBOT kuruldu; buğday, mısır ve diğer tarım ürünleri merkezi fiyatlandı.

Emtia borsası, çiftçi, tüccar ve değirmenci için fiyat keşfi ve teslimat güvenliği sağladı.

1851Modern dönem

Tahılda to-arrive sözleşmeleri

Chicago’da gelecekte teslim edilecek tahıl için sözleşmeler kullanılmaya başladı.

Vadeli işlem fikri, depolanabilir tarım ürünlerinde fiyat riskini yönetme aracına dönüştü.

1861-1865Modern dönem

İç Savaş dönemi tahvil ve altın piyasası

ABD’de savaş tahvilleri, banknotlar ve altın fiyatı yoğun işlem gördü.

Savaş, devlet borcu ve para güvenilirliğini borsa gündeminin merkezine taşıdı.

1865Modern dönem

CBOT’ta standart tahıl vadeli işlemleri

Chicago’da tahıl vadeli işlem sözleşmeleri daha standart hâle geldi; kalite, teslimat ve vade kuralları netleşti.

Futures piyasası, kişiye özel anlaşmadan standart ve devredilebilir sözleşmeye evrildi.

1867Modern dönem

Hisse senedi telegraf yazıcısı

Stock ticker teknolojisi fiyatları uzaktaki yatırımcılara daha hızlı ulaştırdı.

Bilgi hızı arttıkça hisse ve tahvil piyasaları ulusal ölçekte bütünleşti.

1870Modern dönem

New York Cotton Exchange

Pamuk için spot ve vadeli işlemleri düzenleyen borsa kuruldu.

Tarım ürünlerinde fiyat riski, özellikle ihracat ve tekstil sanayisi için yönetilebilir hâle geldi.

1874Modern dönem

Chicago Produce Exchange

Tereyağı, yumurta ve tarımsal ürünlerin kalite sınıflarıyla işlem gördüğü piyasa kuruldu.

Emtia borsalarında standart kalite tanımı, fiyatın güvenilir olmasını sağladı.

1877Modern dönem

London Metal Exchange

Bakır, kalay, kurşun ve diğer metaller için Londra’da organize metal piyasası gelişti.

Sanayi metallerinin küresel fiyatı, üretici ve tüketiciler için merkezi referansa bağlandı.

1882Modern dönem

Chicago’da time contract

Tereyağı ve yumurta ticaretinde ileri tarihli sözleşmeler kullanıldı.

Bozulabilir ürünlerde bile vadeli fiyatlama ihtiyacı piyasa tasarımını etkiledi.

1882Modern dönem

New York Coffee Exchange

Kahve vadeli işlemleri için New York’ta uzmanlaşmış piyasa kuruldu.

Tropikal emtia fiyatları, üretici ülkeler ve tüketici piyasalar arasında finansal araçlarla bağlandı.

1886Modern dönem

NYSE’de büyük hacim eşiği

NYSE’de günlük işlem hacmi ilk kez 1 milyon hisseyi aştı.

Hisse piyasası artık küçük aracı çevresinden kitlesel sermaye piyasasına dönüşüyordu.

1896Modern dönem

Dow Jones Industrial Average

Sanayi şirketlerini izleyen Dow Jones endeksi yayımlandı.

Endeks, tek tek hisse yerine piyasanın genel yönünü izleme aracına dönüştü.

1900’ler başıModern dönem

Maden ve petrol hisseleri

Petrol, bakır, demir-çelik ve madencilik şirketleri borsa sermayesinin büyük alanları hâline geldi.

Doğal kaynaklara yatırım, şirket hissesi üzerinden geniş yatırımcı kitlesine açıldı.

1907Modern dönem

Panik ve likidite krizi

ABD’de bankalar, trust şirketleri ve borsa hisseleri üzerinden yayılan panik yaşandı.

Borsa krizleri merkez bankası ve düzenleyici kurum ihtiyacını daha görünür kıldı.

1914Modern dönem

Savaşla borsaların kapanması

I. Dünya Savaşı başlayınca birçok borsa geçici olarak kapandı; döviz, altın ve tahvil piyasaları baskı altına girdi.

Küresel savaş, menkul kıymet piyasalarının siyasi risk karşısındaki kırılganlığını gösterdi.

1919Modern dönem

Londra altın fiyatlama düzeni

Londra’da altın fiyatı düzenli toplantılarla belirlenmeye başladı.

Altın, yalnızca mücevher veya para değil, uluslararası finansın referans emtiası oldu.

1919Modern dönem

Chicago Mercantile Exchange

Chicago Butter and Egg Board yeniden örgütlenerek CME’ye dönüştü; tereyağı, yumurta ve sonra hayvancılık ürünleri öne çıktı.

CME, tarımsal emtia piyasasından küresel türev devine uzanacak yolu açtı.

1920’lerModern dönem

Marjlı hisse alımları

ABD’de yatırımcılar borçla hisse alarak demiryolu, sanayi ve tüketim şirketlerine yöneldi.

Kaldıraçlı yatırım, yükselişi büyüttüğü gibi düşüş riskini de artırdı.

1929Modern dönem

Wall Street Çöküşü

Hisse fiyatları sert çöktü; marjlı alımlar ve spekülatif beklentiler büyük kayıplara yol açtı.

Modern menkul kıymet düzenlemelerinin temel gerekçelerinden biri oluştu.

1933Modern dönem

Securities Act

ABD’de yeni ihraç edilen menkul kıymetler için kamuyu aydınlatma kuralları getirildi.

Hisse ve tahvil satan şirketlerin yatırımcıya bilgi verme sorumluluğu güçlendi.

1934Modern dönem

SEC’in kurulması

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu kuruldu; ikincil piyasa gözetimi güçlendi.

Borsa artık yalnızca brokerlerin kendi kurallarıyla değil, kamu düzenleyicisiyle denetlendi.

1936Modern dönem

Commodity Exchange Act

ABD’de emtia vadeli işlemleri için federal düzenleme çerçevesi güçlendirildi.

Tahıl, pamuk ve diğer emtia futures işlemleri daha sıkı gözetim altına alındı.

1944Modern dönem

Bretton Woods düzeni

Sabit kur sistemi ve dolar-altın bağlantısı kuruldu; döviz piyasaları devlet kontrolü altında şekillendi.

Borsa ve tahvil piyasaları, savaş sonrası para düzeniyle yeni bir istikrar çerçevesine bağlandı.

1950’lerYakın dönem

Savaş sonrası hisse piyasası büyümesi

Sanayi, otomobil, kimya, enerji ve tüketim şirketleri borsalarda daha geniş yatırımcı tabanına ulaştı.

Borsa, savaş sonrası büyümenin şirket sermayesi toplama kanalı oldu.

1957Yakın dönem

S&P 500 endeksi

ABD’nin büyük şirketlerini izleyen S&P 500 endeksi oluşturuldu.

Endeks yatırımı, vadeli işlemler ve ETF’ler için gelecekte temel referans doğdu.

1960’larYakın dönem

Eurobond piyasası

Londra merkezli uluslararası tahvil piyasasında dolar cinsi borçlanmalar gelişti.

Şirketler ve devletler, kendi ülkeleri dışındaki yatırımcılardan tahvil yoluyla sermaye topladı.

1971Yakın dönem

Nasdaq’ın açılması

Nasdaq, elektronik kotasyon sistemi olarak başladı; özellikle teknoloji ve büyüme şirketlerinin fiyat bilgisi hızlandı.

Borsa, açık artırma salonundan bilgisayar ekranına geçişin sembollerinden birini yaşadı.

1972Yakın dönem

CME döviz vadeli işlemleri

CME International Monetary Market, döviz futures sözleşmelerini başlattı; dolar, mark, yen ve sterlin gibi paralar işlem gördü.

Sabit kur düzeninin çözülmesiyle döviz riski borsa ürünü hâline geldi.

1973Yakın dönem

Cboe ve standart opsiyonlar

Chicago Board Options Exchange, standartlaştırılmış hisse opsiyonlarını listeledi.

Opsiyon, yatırımcıya belirli fiyattan alma veya satma hakkını borsa üzerinde şeffaf biçimde alıp satma imkânı verdi.

1974Yakın dönem

Altın vadeli işlemleri

ABD’de altın piyasasının serbestleşmesiyle altın futures işlemleri güç kazandı.

Altın fiyat riski, külçe tutmadan vadeli sözleşmeyle yönetilebilir hâle geldi.

1975Yakın dönem

Sabit komisyonların kaldırılması

ABD’de hisse işlemlerinde sabit broker komisyonları kaldırıldı.

İşlem maliyetleri rekabete açıldı ve daha aktif alım satımın zemini güçlendi.

1976Yakın dönem

ABD Hazine tahvili futures

CBOT’ta uzun vadeli ABD Hazine tahvili futures işlemleri başladı.

Faiz oranı riski, tahvil yatırımcıları için borsa üzerinden korunabilir bir risk hâline geldi.

1981Yakın dönem

Eurodollar futures

CME’de Eurodollar vadeli işlemleri başladı; kısa vadeli dolar faiz beklentileri işlem gördü.

Faiz oranı türevleri, bankalar ve fonlar için devasa bir risk yönetimi alanı açtı.

1982Yakın dönem

S&P 500 endeks vadeli işlemleri

S&P 500 futures işlem görmeye başladı; yatırımcılar tek tek hisse yerine endeksin tamamına pozisyon alabildi.

Endeks futures, portföy koruması ve kurumsal yatırım stratejilerinde temel araç oldu.

1983Yakın dönem

Endeks opsiyonları

Cboe, geniş piyasa endeksleri üzerine opsiyonları geliştirdi.

Yatırımcılar belirli bir hisse yerine bütün piyasa yönü veya volatilitesi üzerine işlem yapabildi.

1986Yakın dönem

Londra Big Bang reformu

Londra’da sabit komisyonlar, eski üyelik ayrımları ve geleneksel işlem düzeni değişti; elektronikleşme hızlandı.

Hisse, tahvil ve türev aracılığı daha rekabetçi ve küresel bankalara açık hâle geldi.

1987Yakın dönem

Kara Pazartesi

Küresel hisse piyasaları sert düştü; endeks vadeli işlemleri ve portföy sigortası tartışıldı.

Türev ürünlerin piyasa düşüşünü nasıl hızlandırabileceği düzenleyicilerin gündemine girdi.

1990Yakın dönem

Shanghai ve Shenzhen borsaları

Çin’de modern hisse borsaları açıldı; devlet işletmeleri ve yeni şirketler hisse piyasasına taşındı.

Sosyalist piyasa reformları, hisse senedini Çin kalkınmasının finansman araçlarından biri yaptı.

1990Yakın dönem

İlk modern ETF örneği

Kanada’da Toronto 35 Index Participation Units gibi ürünler, endeksi borsada işlem gören sepete dönüştürdü.

ETF fikri, yatırım fonu çeşitlendirmesi ile hisse gibi günlük işlem yapmayı birleştirdi.

1992Yakın dönem

CME Globex elektronik futures

CME Globex ile vadeli işlem sözleşmeleri elektronik ortamda işlem görmeye başladı.

Tahıl, döviz, faiz ve endeks futures piyasaları salon dışına taşarak küresel erişim kazandı.

1993Yakın dönem

SPY ve ABD ETF piyasası

SPDR S&P 500 ETF, ABD’de ilk büyük ETF olarak işlem görmeye başladı.

Yatırımcılar tek işlemle yüzlerce hisseye endeks üzerinden erişebildi.

1997Yakın dönem

Asya finans krizi

Tayland bahtından başlayarak hisse, tahvil ve döviz piyasalarında sert dalgalanmalar yaşandı.

Borsaların yerel değil küresel sermaye akımlarına bağlı olduğu açıkça görüldü.

1999Yakın dönem

Euro ve Avrupa piyasaları

Euro’nun başlamasıyla Avrupa tahvil, hisse ve türev piyasaları ortak para birimi çevresinde yeniden fiyatlandı.

Döviz riski azalırken Avrupa içi sermaye piyasası entegrasyonu güçlendi.

2000Günümüz

Euronext’in kuruluşu

Amsterdam, Brüksel ve Paris borsaları birleşerek Euronext’i oluşturdu.

Ulusal borsaların bölgesel çok piyasalı yapılara dönüşmesi hızlandı.

2001Günümüz

ABD’de decimalization

ABD hisse fiyatları kesir yerine sent bazlı ondalık fiyatlamaya geçti.

Alış-satış farkları daraldı; hisse ve ETF işlemlerinde maliyet düşüşü hızlandı.

2004Günümüz

Altın ETF’leri

SPDR Gold Shares gibi ürünlerle altın, fiziki külçe almadan borsada işlem gören fon üzerinden alınabilir hâle geldi.

Emtia yatırımının hisse senedi gibi kolay alınıp satılabilen forma dönüşmesi yaygınlaştı.

2005Günümüz

AB emisyon ticaret sistemi

EU ETS ile karbon salım izinleri alınıp satılabilir ekonomik varlığa dönüştü.

Borsada işlem gören varlık fikri, çevre politikası ve karbon fiyatlamasına kadar genişledi.

2006Günümüz

NYSE’nin halka açılması ve Arca birleşimi

NYSE Group halka açık şirkete dönüştü; elektronik Arca altyapısı klasik borsa yapısıyla birleşti.

Borsa işletmesinin kendisi de hisse senedi piyasasında alınıp satılabilir bir şirkete dönüştü.

2007Günümüz

CME ve CBOT birleşmesi

Chicago’nun iki büyük vadeli işlem kurumu birleşerek CME Group’u oluşturdu.

Tahıl, faiz, döviz, endeks ve emtia türevleri daha büyük tek çatı altında toplandı.

2008Günümüz

Finans krizi ve kredi türevleri

Mortgage menkul kıymetleri, banka hisseleri, CDS ve tahvil piyasaları küresel krizin merkezinde yer aldı.

Borsalar ve tezgâhüstü türevler arasındaki bağın sistemik risk yaratabileceği görüldü.

2009Günümüz

Merkezi takas vurgusu

Kriz sonrası düzenleyiciler standart türevlerin merkezi takas kurumlarından geçirilmesini savundu.

Karşı taraf riski, borsa ve takas altyapısının ana konusu hâline geldi.

2010Günümüz

Flash Crash

ABD piyasalarında dakikalar içinde sert düşüş ve toparlanma yaşandı; hisse ve ETF fiyatları bozuldu.

Algoritmik işlem ve yüksek hızlı piyasa yapıcılığın riskleri görünür oldu.

2013Günümüz

ICE’in NYSE Euronext’i alması

Intercontinental Exchange, NYSE Euronext’i satın aldı.

Enerji türevlerinden gelen bir borsa işletmecisi, küresel hisse ve türev altyapısında ana aktör oldu.

2014Günümüz

Shanghai-Hong Kong Stock Connect

Çin ana kara hisseleri ile Hong Kong piyasası arasında karşılıklı erişim sistemi başladı.

Yabancı yatırımcıların Çin hisselerine, Çinli yatırımcıların Hong Kong hisselerine erişimi kurumsallaştı.

2017Günümüz

Bitcoin futures

CME, nakit uzlaşılı bitcoin vadeli işlemlerini başlattı.

Kripto varlık fiyatı, düzenlenmiş türev piyasasında risk yönetimi ve fiyat keşfi konusu oldu.

2018Günümüz

MiFID II dönemi

Avrupa’da işlem şeffaflığı, raporlama ve yatırımcı koruma kuralları genişledi.

Hisse, tahvil ve türev işlemlerinde veri, maliyet ve işlem yeri açıklığı daha önemli hâle geldi.

2020Günümüz

COVID-19 piyasa şoku

Hisse, tahvil, petrol, altın ve vadeli işlem piyasalarında büyük oynaklık yaşandı; devre kesiciler çalıştı.

Modern borsa altyapısının kriz anında elektronik olarak çalışmaya devam etmesi hayati önem kazandı.

2020Günümüz

Petrol futures fiyatında negatif seviye

WTI Mayıs 2020 vadeli kontratı, teslimat ve depolama baskısıyla negatif fiyata indi.

Futures sözleşmesinin fiziksel teslimat ve depolama koşullarından kopuk anlaşılamayacağı görüldü.

2021Günümüz

Meme stock dalgası

GameStop ve benzeri hisselerde sosyal medya, opsiyon işlemleri ve bireysel yatırımcı emirleri fiyatları sert oynattı.

Borsa davranışında topluluk etkisi, platform ekonomisi ve opsiyon piyasası bağlantısı öne çıktı.

2021Günümüz

Kripto ETF ve ETP ilgisi

Vadeli kripto ürünleri ve borsa yatırım ürünleri, kriptoya geleneksel piyasa erişimi sağladı.

Dijital varlıklar, saklama ve düzenleme sorunlarıyla birlikte borsa ürünlerine dönüştü.

2022Günümüz

LME nikel krizi

Londra Metal Borsası nikel işlemlerini askıya aldı; fiyat sıkışması ve marj çağrıları piyasa düzenini bozdu.

Emtia borsalarında fiziksel piyasa, kaldıraç ve takas riski arasındaki bağ çok net görüldü.

2023Günümüz

Yapay zekâ hisseleri ve tematik ETF’ler

Yapay zekâ, yarı iletken ve büyük teknoloji şirketleri hisse ve ETF akımlarında öne çıktı.

Borsa, yeni teknoloji anlatılarını yalnızca şirket hissesiyle değil tematik fonlarla da fiyatlamaya başladı.

2024Günümüz

Spot bitcoin ETP onayları

ABD’de spot bitcoin borsa yatırım ürünlerinin listelenmesi ve işlem görmesi onaylandı.

Kriptoya doğrudan fiyat maruziyeti, geleneksel aracı kurum hesapları üzerinden erişilebilir hâle geldi.

2024Günümüz

T+1 takas düzeni

ABD piyasalarında birçok menkul kıymet işleminde takas süresi T+2’den T+1’e kısaldı.

Hisse, tahvil ve ETF işlemlerinde nakit ve menkul kıymet teslim riski bir gün daha azaltıldı.